Samarqand-Andijon temir yöli

Samarqand-Andijon temir yöli — çor Rossiyasi tomonidan 1880—1890 y.larda harbiy maqsadlarda qurilgan Zakaspiy harbiy temir yöli (Krasnovodsk—Jebel—Çorjöy— Samarqand —Toşkent va Andijon) ning davomi. Uz. 530 km. 1895—99 y.larda qurilgan. Dastlab harbiy, ya'ni Örta Osiyoda Angliya ta'sirining oldini oliş maqsadlarda qurilgan, keyinçalik siyosiyiqtisodiy jihatdan katta ahamiyatga ega böldi. Zakaspiy t.y. Samarqandga yetkazilgaç (1988), Çor Rossiyasi hukumati uni Farğona vodiysi va Toşkent tomon uzaytirişga qaror qiddi. 1895 y. 27 mayda S—A. t.y.ni va uning Toşkent va Yangi Marğilon (hoz. Farğona ş.) ga olib boradigan tarmoqlarini qurişga kirişildi. Qurilişga 2 ta t.y. bataloni hamda aholidan 13 ming işçi jalb qilindi, ularga injener A. I. Ursati boşçilik kildi. Quriliş materiallarining aksariyati Andijon, Qöqon, Marğilon va Toşkentdan, qolgan qismi Rossiyadan keltirildi va quriliş işlari juda oğir şaroitlarda olib borildi. S—A.t.y., dastlab, Ursatyevskaya (hoz. Xovos)gaça, keyin 1898 y.da Andijongaça yetkazildi. 1899 y. Samarqand— Toşkent tarmoği qurib bitkazildi. 1899 y. apr oyidan bu yulda poyezdlar muntazam qatnay boşladi. Şu yili Zakaspiy t.y. Harbiy vazirlik ixtiyoridan olinib, Temir yöllar vazirligi ixtiyoriga ötkazildi. Hoz. davrda bu yöl «Özbekiston temir yöllari» davlataksiyadorlik kompaniyasining bölimlariga qaraydi. Uning Samarqanddan Toşkentgaça bölgan qismi töla elektrlaştirilgan va elektropoyezdlar katnaydi. Ad.: Suvorov V. A., Istorikoekonomiçeskiy oçerk razvitiya Turkestana (Po meterialam j.d. stroitelstva v 1880—1917 gg.). T., 1962.

Tohirjon Mirzayev.