Samarqand universiteti

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 121–122-b. — ziyouz.com

Samarqand universiteti SAMARQAND UNIVERSITETI, Alişer Navoiy nomidagi Samarqand davlat universiteti (SamDU) — Özbekistonda ilmiy va pedagog kadrlar tayyorlaydigan yirik oliy öquv yurtlaridan biri. 1927 y. 22 yanv.da Samarqandda Oliy pedagogika in-ti sifatida taşkil etilgan. Dastlab 3 bölim (fizikamat., tabiiygeogr. va ijtimoiyiqtisodiy), 11 öqituvçi, 4 kafedra b-n iş boşlagan In-tda ta'lim 4 y.lik bölgan. Int qoşida 1929 y. noyab.da işçilar fti, 1930 y. yanv.da işçilar un-ti (keçki va sirtqi) hamda 1 va 2darajali maktab öqituvçilari uçun malaka oşiriş in-ti taşkil etildi. 1930 y. 22 yanv.da Oliy pedagogika in-ti Özbekiston pedagogika akademiyasi (pedakademiya)ga aylantirildi va u ta'limning ft tizimiga ötdi.

1933 y. 20 yanv.da Özbekiston davlat ped. akademiyasi Özbekiston davlat un-ti (ÖzDU)ga aylantirildi. Maktablar uçun öqituvçilar tayyorlaş va ularning malakasini oşirişda un-t qoşida taşkil etilgan keçki pedagogika in-ti muhim rol öynadi. Keyinçalik bu in-t negizida Samarqand pedagogika in-ti (1992 y. SamDU b-n birlaştirildi), 1935 y. tibbiyot fti negizida Samarqand tibbiyot in-ti taşkil etildi. Şuningdek, un-t negizida Samarqandda

Q.x., Tijorat, Çet tillar intlari ham taşkil topdi. 1941 i. un-tga Alişer Navoiy nomi berildi. 2-jahon uruşi davrida (1941 y. noyab.dan 1944 y. okt. gaça) Toşkentda Örta Osiyo davlat un-ti tarkibida faoliyat körsatdi. 1960 y.dan ÖzDU Samarqand davlat un-ti (SamDU) deb atala boşladi.

Unt tarkibida tarix, huquqşunoslik, iqtisodiyot, ijtimoiy-siyosiy fanlar, özbek filol.si, rus filol.si, tojik filol.si, geogr., kimyo, mexanikamat., fizika, biol., informatika va informatsion texnologiyalar, ped. va boşlanğiç ta'lim, kasbiy ta'lim, musiqa, jismoniy madaniyat ftlari, 73 ökuv lab., 13 kompyuter sinfi, biznes maktab, testga tayyorlov kursi, axborot texnologiyalari va iqtidorli talabalar b-n işlaş markazi, öquv diagnostika markazi, maxsus sirtqi bölim, metrologiya, patentşunoslik bölimlari, 8 qiroatxona va internetga ulangan kompyuter zaliga ega kutubxona (3 mln. asar), Alişer Navoiy, zool., arxeologiya, geogr., universitet tarixi muzeylari bor. un-tda 34 yönaliş böyiça aspirantura (1930 y. taşkil etilgan) va 4 yönaliş böyiça doktorantura mavjud.

Untda 30 yönaliş böyiça (mat., mexanika, huquqşunoslik, özbek, rus, tojik filol.si, kimyo, iktisodiyot, menejment, fizika, elektronika, biol., ekologiya, tuproqşunoslik, geogr., boşlanğiç ta'lim, ped.psixologiya, mehnat ta'limi, defektologiya, tarix, falsafa, huquq va ma'naviyat asoslari, musiqa, amaliy mat., informatika va b.) bakalavrlar, 61 ixtisoslik böyiça (informatika, musikiy ta'lim, ped., psixologiya, boşlangiç ta'lim, dialektika va biliş nazariyasi, umumiy tarix, ijtimoiy falsafa, siyosat falsafasi, Vatan tarixi, arxeologiya, tarixşunoslik, aholişunoslik va mehnat iqtisodiyoti, zool., botanika, ösimliklar fiziologiyasi, odam va hayvonlar fiziologiyasi, bio-kimyo, biotexnologiya, nazariy fizika, issiklik fizikasi va molekulyar fizika, kvant elektronikasi, geliofizika va quyoş energiyasidan foydalaniş, nazariy mexanika, suyuqlik, gaz va plazma mexanikasi, noorganik kimyo, organik kimyo, fizik geogr., matematik taxlil, differensial tenglamalar, matematik mantiq, ehtimollik nazariyasi va matematik statistika, geom. va topologiya, mat. fanini öqitiş metodikasi, amaliy mat. va axborot texnologiyasi, hisoblaş mat.si, matematik modellaş, optimallaştiriş va optimal boşqaruv, qattiq jismli elektronika, mikroelektronika, tuproqşunoslik, agrotuprokşunoslik va agrofizika, ekologiya va b.) magistrlar tayyorlanadi. 2003/2004 öquv yilida 9320 talaba ta'lim oldi, 930 öqituvçi, jumladan, 88 fan d-ri va prof., 468 fan nomzodi va dotsent işladi. SamDU ni bitirganlar orasida olimlardan I. Möminov, S. Umarov, U. Orifov, Ya. Ğulomov, A. Bahovuddinov, Q. Zokirov, V. Abdullayev, M. Osimov, A. Narzikulov, A. Adhamov, A. Otaxujayev, B. Valixöjayev, Ş. Vohidov, yozuvçi va şoirlardan Hasan Pölat, Mirtemir, Amin Umariy, Oydin, Ş. Raşidov, Hamid Olimjon, Asqad Muxtor, Duşan Fayziy, Omon Matjon, N. Narzullayev, B. Boyqobilov va b. bor.

Untda 1930 y.dan «Ilmiy asarlar» töplami (1998 y.dan «SamDU ilmiy tadqiqotlar axborotnomasi»), 1957 y.dan «Samarqand universiteta» gaz. naşr etiladi.

Ibodulla Mirzayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САМАРҚАНД УНИВЕРСИТЕТИ, Алишер Навоий номидаги Самарқанд давлат университети (СамДУ) — Ўзбекистонда илмий ва педагог кадрлар тайёрлайдиган йирик олий ўқув юртларидан бири. 1927 й. 22 янв.да Самарқандда Олий педагогика ин-ти сифатида ташкил этилган. Дастлаб 3 бўлим (физикамат., табиийгеогр. ва ижтимоийиқтисодий), 11 ўқитувчи, 4 кафедра б-н иш бошлаган Ин-тда таълим 4 й.лик бўлган. Инт қошида 1929 й. нояб.да ишчилар фти, 1930 й. янв.да ишчилар ун-ти (кечки ва сиртқи) ҳамда 1 ва 2даражали мактаб ўқитувчилари учун малака ошириш ин-ти ташкил этилди. 1930 й. 22 янв.да Олий педагогика ин-ти Ўзбекистон педагогика академияси (педакадемия)га айлантирилди ва у таълимнинг фт тизимига ўтди.

1933 й. 20 янв.да Ўзбекистон давлат пед. академияси Ўзбекистон давлат ун-ти (ЎзДУ)га айлантирилди. Мактаблар учун ўқитувчилар тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишда ун-т қошида ташкил этилган кечки педагогика ин-ти муҳим роль ўйнади. Кейинчалик бу ин-т негизида Самарқанд педагогика ин-ти (1992 й. СамДУ б-н бирлаштирилди), 1935 й. тиббиёт фти негизида Самарқанд тиббиёт ин-ти ташкил этилди. Шунингдек, ун-т негизида Самарқандда

Қ.х., Тижорат, Чет тиллар интлари ҳам ташкил топди. 1941 и. ун-тга Алишер Навоий номи берилди. 2-жаҳон уруши даврида (1941 й. нояб.дан 1944 й. окт. гача) Тошкентда Ўрта Осиё давлат ун-ти таркибида фаолият кўрсатди. 1960 й.дан ЎзДУ Самарқанд давлат ун-ти (СамДУ) деб атала бошлади.

Унт таркибида тарих, ҳуқуқшунослик, иқтисодиёт, ижтимоий-сиёсий фанлар, ўзбек филол.си, рус филол.си, тожик филол.си, геогр., кимё, механикамат., физика, биол., информатика ва информацион технологиялар, пед. ва бошланғич таълим, касбий таълим, мусиқа, жисмоний маданият фтлари, 73 ўкув лаб., 13 компьютер синфи, бизнес мактаб, тестга тайёрлов курси, ахборот технологиялари ва иқтидорли талабалар б-н ишлаш маркази, ўқув диагностика маркази, махсус сиртқи бўлим, метрология, патентшунослик бўлимлари, 8 қироатхона ва интернетга уланган компьютер залига эга кутубхона (3 млн. асар), Алишер Навоий, зоол., археология, геогр., университет тарихи музейлари бор. ун-тда 34 йўналиш бўйича аспирантура (1930 й. ташкил этилган) ва 4 йўналиш бўйича докторантура мавжуд.

Унтда 30 йўналиш бўйича (мат., механика, ҳуқуқшунослик, ўзбек, рус, тожик филол.си, кимё, иктисодиёт, менежмент, физика, электроника, биол., экология, тупроқшунослик, геогр., бошланғич таълим, пед.психология, меҳнат таълими, дефектология, тарих, фалсафа, ҳуқуқ ва маънавият асослари, мусиқа, амалий мат., информатика ва б.) бакалаврлар, 61 ихтисослик бўйича (информатика, мусикий таълим, пед., психология, бошлангич таълим, диалектика ва билиш назарияси, умумий тарих, ижтимоий фалсафа, сиёсат фалсафаси, Ватан тарихи, археология, тарихшунослик, аҳолишунослик ва меҳнат иқтисодиёти, зоол., ботаника, ўсимликлар физиологияси, одам ва ҳайвонлар физиологияси, био-кимё, биотехнология, назарий физика, иссиклик физикаси ва молекуляр физика, квант электроникаси, гелиофизика ва қуёш энергиясидан фойдаланиш, назарий механика, суюқлик, газ ва плазма механикаси, ноорганик кимё, органик кимё, физик геогр., математик тахлил, дифференциал тенгламалар, математик мантиқ, эҳтимоллик назарияси ва математик статистика, геом. ва топология, мат. фанини ўқитиш методикаси, амалий мат. ва ахборот технологияси, ҳисоблаш мат.си, математик моделлаш, оптималлаштириш ва оптимал бошқарув, қаттиқ жисмли электроника, микроэлектроника, тупроқшунослик, агротупрокшунослик ва агрофизика, экология ва б.) магистрлар тайёрланади. 2003/2004 ўқув йилида 9320 талаба таълим олди, 930 ўқитувчи, жумладан, 88 фан д-ри ва проф., 468 фан номзоди ва доцент ишлади. СамДУ ни битирганлар орасида олимлардан И. Мўминов, С. Умаров, У. Орифов, Я. Ғуломов, А. Баҳовуддинов, Қ. Зокиров, В. Абдуллаев, М. Осимов, А. Нарзикулов, А. Адҳамов, А. Отахужаев, Б. Валихўжаев, Ш. Воҳидов, ёзувчи ва шоирлардан Ҳасан Пўлат, Миртемир, Амин Умарий, Ойдин, Ш. Рашидов, Ҳамид Олимжон, Асқад Мухтор, Душан Файзий, Омон Матжон, Н. Нарзуллаев, Б. Бойқобилов ва б. бор.

Унтда 1930 й.дан «Илмий асарлар» тўплами (1998 й.дан «СамДУ илмий тадқиқотлар ахборотномаси»), 1957 й.дан «Самарқанд университета» газ. нашр этилади.

Ибодулла Мирзаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.