Samo'
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132–133-b. — ziyouz.com
Samo' (arab. — eşitmoq, tinglamoq) — 1) musulmon madaniyatida şogirdlarning hadis va b. diniy asarlarni özlaştiriş yöli, ularni yozuv matnga qarab emas, balkim murşidlardan eşitib olib yodlaş usuli; 2) 9-a.dan sufiylarning diniy ğazallarni ohangga solib öqiş uslubi; 3) (zikru S.) — Örta va Yaqin Şarqsa şasavvuf mazmunidagi asarlarni musiqiy, ba'zida esa (mas, Jaloliddin Rumiy asos solgan mavlaviya tariqatida va b.da) tana harakatlari vositasida ham ijro etiş an'anasi. 9—10-a.larda şakllangan bölib, keyinçalik deyarli barça tariqat (qodiriya, kubroviya, yassaviya, naqşbandiya va b.)da turli körinişlarda keng tarqalgan. S. amaliyotida musiqiy çolğular (tanbur, dutor, rubob, nay, çang, ud va b.) b-n birgalikda öyin usullari («çorzarb», «samoiy», «yak qars», «beş qars» va h.k.) ham jalb qilingan. 18—19-a.larda S an'analari zikr, kaşta aşula (xonaqoiy, haqqoniy), katta öyin turkumlar tarkibiga, turk maqamlarçgg. («Oğir Samoiy», «Yuruk Samoiy», «Soz Samoiysi»), arab mumtoz musiqasi («Samoy darj», «Samoy başraf» va b.) ga singib ketgan. S. masalalari Ğazoliy, Kalobodiy Buxoriy, Xujviriy va b. tasavvuf nazariyotçilari asarlarining alohida bob va fasllarida batafsil şarhlangan.
Abdumannon Nazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САМОЪ (араб. — эшитмоқ, тингламоқ) — 1) мусулмон маданиятида шогирдларнинг ҳадис ва б. диний асарларни ўзлаштириш йўли, уларни ёзув матнга қараб эмас, балким муршидлардан эшитиб олиб ёдлаш усули; 2) 9-а.дан суфийларнинг диний ғазалларни оҳангга солиб ўқиш услуби; 3) (зикру С.) — Ўрта ва Яқин Шарқца шасаввуф мазмунидаги асарларни мусиқий, баъзида эса (мас, Жалолиддин Румий асос солган мавлавия тариқатида ва б.да) тана ҳаракатлари воситасида ҳам ижро этиш анъанаси. 9—10-а.ларда шаклланган бўлиб, кейинчалик деярли барча тариқат (қодирия, кубровия, яссавия, нақшбандия ва б.)да турли кўринишларда кенг тарқалган. С. амалиётида мусиқий чолғулар (танбур, дутор, рубоб, най, чанг, уд ва б.) б-н биргаликда ўйин усуллари («чорзарб», «самоий», «як қарс», «беш қарс» ва ҳ.к.) ҳам жалб қилинган. 18—19-а.ларда С анъаналари зикр, кашта ашула (хонақоий, ҳаққоний), катта ўйин туркумлар таркибига, турк мақамларчгг. («Оғир Самоий», «Йурук Самоий», «Соз Самоийси»), араб мумтоз мусиқаси («Самой дарж», «Самой башраф» ва б.) га сингиб кетган. С. масалалари Ғазолий, Калободий Бухорий, Хужвирий ва б. тасаввуф назариётчилари асарларининг алоҳида боб ва фаслларида батафсил шарҳланган.
Абдуманнон Назаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.