Sankxya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145–146-b. — ziyouz.com
Sankxya (sanskritça, aynan — son, hisoblaş) — hind falsafasidagi 6 ortodoksal (vedalarni e'tirof etuvçi) tizimdan biri. Taxm. mil. av. 7-a. da donişmand Kapila asos solgan. U «Sankxya sutra» asarini yozgan, lekin bizgaça yetib kelmagan. S. 3—4-a.lardan 8—9-a.largaça rivojlangan (klassik S. deb atalgan). S. ta'limotiga köra, olam asosida 2 ibtido — prakriti (materiya) va puruşa (ruh) yotadi. Prakriti barça narsalarning asosini taşkil etuvçi moddiy substansiya bölib, u adabiy va bir butundir. Uning boşi ham, oxiri ham yöq. U heç kim tomonidan yaratilgan emas. Puruşa — ruhiy substansiyadir. U passiv, heç narsani yaratişga qodir emas. Tabiatdagi barça hodisalar satva (ong), rajas (faollik), tamas (passivlik) deb ataluvçi uçta kuç (guna)ning özaro munosabatiga boğliqdir. S. ta'limoti vayşeşika, nyaya, mimansa ta'limotlariga ta'sir körsatgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНКХЬЯ (санскритча, айнан — сон, ҳисоблаш) — ҳинд фалсафасидаги 6 ортодоксал (ведаларни эътироф этувчи) тизимдан бири. Тахм. мил. ав. 7-а. да донишманд Капила асос солган. У «Санкхья сутра» асарини ёзган, лекин бизгача етиб келмаган. С. 3—4-а.лардан 8—9-а.ларгача ривожланган (классик С. деб аталган). С. таълимотига кўра, олам асосида 2 ибтидо — пракрити (материя) ва пуруша (руҳ) ётади. Пракрити барча нарсаларнинг асосини ташкил этувчи моддий субстанция бўлиб, у адабий ва бир бутундир. Унинг боши ҳам, охири ҳам йўқ. У ҳеч ким томонидан яратилган эмас. Пуруша — руҳий субстанциядир. У пассив, ҳеч нарсани яратишга қодир эмас. Табиатдаги барча ҳодисалар сатва (онг), ражас (фаоллик), тамас (пассивлик) деб аталувчи учта куч (гуна)нинг ўзаро муносабатига боғлиқдир. С. таълимоти вайшешика, нъяя, миманса таълимотларига таъсир кўрсатган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.