Sanoq tizimi
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 67-b. — ziyouz.com
Sanoq tizimi - sonlarni maxsus belgilar (raqamlar) töplami yordamida yoziş usuli. S.t.ning pozitsion va nopozitsion körinişlari mavjud. Nopozitsion S.t. rim raqamlari b-n, pozitsion S.t. esa biz örgangan va arab raqamlari (aslida hind raqamlari) deb ataladigan belgilar bilan yoziladi. Pozitsion S.t.da örniga qarab raqamning qiymati özgarib boradi. Mas, 34 soni 4 ta birlik va 3 ta önlikni bildiradi. Agar ularning örni almaştirilsa 43 soni hosil böladi. Bu sonda 3 ta birlnk va 4 ta önlik mavjud, ya'ni 3 ning qiymati 10 marta kamaydi va aksinça 4 ning qiymati 10 barobar oşdi. Bunday önlik S.t.dagi sonlarning raqamlari uni 10 lik asos darajalari yiğindisida tasvirlaşning koeffitsiyentlari hisoblanadi. Hisoblaş maşinalarida, odatda, G.V.Leybnits taklif qilgan 2 lik S.t. işlatiladi. Bunday sonlarni tasvirlaş uçun 2 ta — 0 va 1 raqamlaridan foydalaniladi. 2 lik S.t.ning işla-tilişi EHMlar quriladigan ele-mentlarning faqat 2 ta turğun işçi holatda bölişi bilan boğliq. Bu elementlar kalitlarga öxşaş bölib, ular yozilgan yoki öçirilgan holatlarda böladi. Uçinçi holat yöq. Bu holatlarning biriga 1, 2siga 0 mos qöyilsa, bunday elementlarning ketmaketligi 2 lik S.t.dagi songa mos keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНОҚ ТИЗИМИ - сонларни махсус белгилар (рақамлар) тўплами ёрдамида ёзиш усули. С.т.нинг позицион ва нопозицион кўринишлари мавжуд. Нопозицион С.т. рим рақамлари б-н, позицион С.т. эса биз ўрганган ва араб рақамлари (аслида ҳинд рақамлари) деб аталадиган белгилар билан ёзилади. Позицион С.т.да ўрнига қараб рақамнинг қиймати ўзгариб боради. Мас, 34 сони 4 та бирлик ва 3 та ўнликни билдиради. Агар уларнинг ўрни алмаштирилса 43 сони ҳосил бўлади. Бу сонда 3 та бирлнк ва 4 та ўнлик мавжуд, яъни 3 нинг қиймати 10 марта камайди ва аксинча 4 нинг қиймати 10 баробар ошди. Бундай ўнлик С.т.даги сонларнинг рақамлари уни 10 лик асос даражалари йиғиндисида тасвирлашнинг коэффициентлари ҳисобланади. Ҳисоблаш машиналарида, одатда, Г.В.Лейбниц таклиф қилган 2 лик С.т. ишлатилади. Бундай сонларни тасвирлаш учун 2 та — 0 ва 1 рақамларидан фойдаланилади. 2 лик С.т.нинг ишла-тилиши ЭҲМлар қуриладиган эле-ментларнинг фақат 2 та турғун ишчи ҳолатда бўлиши билан боғлиқ. Бу элементлар калитларга ўхшаш бўлиб, улар ёзилган ёки ўчирилган ҳолатларда бўлади. Учинчи ҳолат йўқ. Бу ҳолатларнинг бирига 1, 2сига 0 мос қўйилса, бундай элементларнинг кетмакетлиги 2 лик С.т.даги сонга мос келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.