Sapropelitlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172-b. — ziyouz.com
Sapropelitlar SAPROPELITLAR, sapropel kömirlar (yun, sapros — çirigan va pelos — balçiq loy) — qazib olinadigan kömirlar guruhi. Tuban ösimlik va sodda mikroorganizmlar qoldiqparining köl suvi va lagunalar tubiga çökib töplanişidan hosil böladi. Rangi qönğir, qönğirkulrang, qora. S. tarkibidagi sapropel mikrokomponentlar (alginit) va gumus mikrokomponentlar (vitrinit, fyuzinit, leyptinit)ning özaro miqdoriy nisbatiga köra, xususiy S. (bogxed), gumit S. (kennelbogxed, kennelkasyanit, çeremxit), S.gumit (kennel, kasyanit) sinflariga bölinadi. S.da uçuvçan moddalar (60—90%), birlamçi qatron (50% dan ortiq), vodorod (7—12%) miqdori gumolitlardagiga nisbatan köp. Qimmatli kimyoviy xom aşyo hisoblanadi, undan suyuq yonilği olinadi. Moskva yoni, Irkutsk (Rossiya) va Rur (Germaniya) kumir xavzalarida S. mavjud. Zaxiralari kam bölganligi va kömirning boşqa turlaridan (köpinça qönğir kumirdan) ajratib qazib oliş qiyin bölganligi tufayli sanoat mikyosida qazib çiqarilmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САПРОПЕЛИТЛАР, сапропел кўмирлар (юн, sapros — чириган ва pelos — балчиқ лой) — қазиб олинадиган кўмирлар гуруҳи. Тубан ўсимлик ва содда микроорганизмлар қолдиқпарининг кўл суви ва лагуналар тубига чўкиб тўпланишидан ҳосил бўлади. Ранги қўнғир, қўнғиркулранг, қора. С. таркибидаги сапропел микрокомпонентлар (альгинит) ва гумус микрокомпонентлар (витринит, фюзинит, лейптинит)нинг ўзаро миқдорий нисбатига кўра, хусусий С. (богхед), гумит С. (кеннельбогхед, кеннелькасьянит, черемхит), С.гумит (кеннель, касьянит) синфларига бўлинади. С.да учувчан моддалар (60—90%), бирламчи қатрон (50% дан ортиқ), водород (7—12%) миқдори гумолитлардагига нисбатан кўп. Қимматли кимёвий хом ашё ҳисобланади, ундан суюқ ёнилғи олинади. Москва ёни, Иркутск (Россия) ва Рур (Германия) кумир хавзаларида С. мавжуд. Захиралари кам бўлганлиги ва кўмирнинг бошқа турларидан (кўпинча қўнғир кумирдан) ажратиб қазиб олиш қийин бўлганлиги туфайли саноат микёсида қазиб чиқарилмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.