Saratonlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181-b. — ziyouz.com
Saratonlar SARATONLAR, jizildoqlar, sikadalar (Cicadinea) — tengqanotlilar turkumiga mansub haşarotlar kenja turkumi. 17 ming turi ma'lum. Özbekistonning Farğona vodiysida 342 turi aniklangan (G. K. Dubovskiy, 1966). Ğöza, beda, mevali daraxtlar, örmon daraxtlari va b.ga zarar keltiradigan önlab turlari bor. S. juda serharakat. Tanasi uz. 25—50 mm, boşi kökrak qismiga harakatsiz birikkan. Murakkab közlaridan boşqa yana 2—3 ta oddiy közi ham bor. Qanotlari birbiriga taxlanib yopiladi; oldingi juft qanotlari orqa qanotlarga nisbatan qalinroq. Möylovli va panjasi uç böğimli. Liçinkalik davri 5 yoşdan iborat, tuprokda yaşab, ösimlik ildizlari b-n ovqatlanadi, köpçilik turlari bir yilda 1—2 avlod beradi. Rivojlaniş sikli 4 yil [ğöza saratoni (S. ochreata Mel.)], ba'zilariniki 17 yil (kuylovçi saraton) davom etadi. Daraxt, buta, ösimliklarning barg şirasini sörib zarar keltiradi. Ayrim turlari ösimlik poyasiga tuxum qöyiş (100—200 dona) davrida uning ötkazuvçi naylarini tilib şikastlaydi. Natijada ösimlikning ayrim qismlari nobud böladi. S.ning köp turlari har xil virusli kasalliklarni tarqatişi mumkin. 10 dan ortiq turi ğözaga zarar yetkazadi. Ayniqsa, sariq jizildoq xavfli.
Kuraş çoralari: zararkunanda liçinkalari ulğayadigan makon (yantoqzor, qizilmiya çakalaklari)ni yöq qiliş, ekinlarga zaharli dustlar, insektitsidlar b-n işlov beriş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРАТОНЛАР, жизилдоқлар, цикадалар (Cicadinea) — тенгқанотлилар туркумига мансуб ҳашаротлар кенжа туркуми. 17 минг тури маълум. Ўзбекистоннинг Фарғона водийсида 342 тури аникланган (Г. К. Дубовский, 1966). Ғўза, беда, мевали дарахтлар, ўрмон дарахтлари ва б.га зарар келтирадиган ўнлаб турлари бор. С. жуда серҳаракат. Танаси уз. 25—50 мм, боши кўкрак қисмига ҳаракатсиз бириккан. Мураккаб кўзларидан бошқа яна 2—3 та оддий кўзи ҳам бор. Қанотлари бирбирига тахланиб ёпилади; олдинги жуфт қанотлари орқа қанотларга нисбатан қалинроқ. Мўйловли ва панжаси уч бўғимли. Личинкалик даври 5 ёшдан иборат, тупрокда яшаб, ўсимлик илдизлари б-н овқатланади, кўпчилик турлари бир йилда 1—2 авлод беради. Ривожланиш цикли 4 йил [ғўза саратони (С. ochreata Mel.)], баъзилариники 17 йил (куйловчи саратон) давом этади. Дарахт, бута, ўсимликларнинг барг ширасини сўриб зарар келтиради. Айрим турлари ўсимлик поясига тухум қўйиш (100—200 дона) даврида унинг ўтказувчи найларини тилиб шикастлайди. Натижада ўсимликнинг айрим қисмлари нобуд бўлади. С.нинг кўп турлари ҳар хил вирусли касалликларни тарқатиши мумкин. 10 дан ортиқ тури ғўзага зарар етказади. Айниқса, сариқ жизилдоқ хавфли.
Кураш чоралари: зараркунанда личинкалари улғаядиган макон (янтоқзор, қизилмия чакалаклари)ни йўқ қилиш, экинларга заҳарли дустлар, инсектицидлар б-н ишлов бериш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.