Saraxs
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181–182-b. — ziyouz.com
Saraxs SARAXS, Seraxs — Turkmanistondagi Tajan daryosi vodiysida joylaşgan şaharça: Aholisi 10,2 ming kişi (1991). Gilam işlab çiqariş va b. rivojlangan. Qad. S şahar xarobasi mil. av. 1ming yillikkaoid. 10-a.dagi S.ni eski şahar xarobalaridan maydon ajratib turgan. Islomiyatdan avvalgi S.ning kattaligi haqida ma'lumotlar saqlanmagan. Arab xalifaligining dastlabki asrlarida S. garçi Marvdan 2 barobar kiçik bölsada, ança yirik şahar sanalgan. Arab tarixçilaridan Ya'qubiyning yozişiça, S.da kanal, buloklar bölmagan, aholi quduqlardan suv içgan; boşqa xabarlarga köra esa kanal bölgan, uning töğoni şahardan 2 farsax olisda joylaşgan. Maqdisiyning yozişiça, kanal şaharni örtasidan kesib ötgan. Şaharning ança obod ekanligini uning qulay savdo yölida joylaşganligi b-n izohlaş mumkin. S.da Nişopurdan Hirot va Marvga boradigan yöllar tutaşgan, şu tufayli S. birmunça harbiy (Hofizi Abru uni kuçli qal'a deydi) va sanoat ahamiyatiga (Yoqut Hamaviyning yozişiça, S.da çaçvon va sallalar mohirona tayyorlangan) ega bölgan. Örta asrlarda S.da ilm-fan, madaniyat, savdo, hunarmandçilik ança taraqqiy etgan, köplab olimu fuzalolar yetişib çiqqan. S.dagi me'moriy obidalardan Abul Fazl maqbarasi (taxm. 1024 y.). S. dan 9 km jan.şarqsa YortiGumbaz maqbarasi (1098) saqlangan. TajanSaraxs t. y.ning qurib bitkazilişi (1996) şaharning e'tiborini oşirdi. Bu yöl orqali Yaqin Şarq mamlakatlariga çiqiş imkoniyati paydo böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРАХС, Серахс — Туркманистондаги Тажан дарёси водийсида жойлашган шаҳарча: Аҳолиси 10,2 минг киши (1991). Гилам ишлаб чиқариш ва б. ривожланган. Қад. С шаҳар харобаси мил. ав. 1минг йилликкаоид. 10-а.даги С.ни эски шаҳар харобаларидан майдон ажратиб турган. Исломиятдан аввалги С.нинг катталиги ҳақида маълумотлар сақланмаган. Араб халифалигининг дастлабки асрларида С. гарчи Марвдан 2 баробар кичик бўлсада, анча йирик шаҳар саналган. Араб тарихчиларидан Яъқубийнинг ёзишича, С.да канал, булоклар бўлмаган, аҳоли қудуқлардан сув ичган; бошқа хабарларга кўра эса канал бўлган, унинг тўғони шаҳардан 2 фарсах олисда жойлашган. Мақдисийнинг ёзишича, канал шаҳарни ўртасидан кесиб ўтган. Шаҳарнинг анча обод эканлигини унинг қулай савдо йўлида жойлашганлиги б-н изоҳлаш мумкин. С.да Нишопурдан Ҳирот ва Марвга борадиган йўллар туташган, шу туфайли С. бирмунча ҳарбий (Ҳофизи Абру уни кучли қалъа дейди) ва саноат аҳамиятига (Ёқут Ҳамавийнинг ёзишича, С.да чачвон ва саллалар моҳирона тайёрланган) эга бўлган. Ўрта асрларда С.да илм-фан, маданият, савдо, ҳунармандчилик анча тараққий этган, кўплаб олиму фузалолар етишиб чиққан. С.даги меъморий обидалардан Абул Фазл мақбараси (тахм. 1024 й.). С. дан 9 км жан.шарқца ЁртиГумбаз мақбараси (1098) сақланган. ТажанСарахс т. й.нинг қуриб битказилиши (1996) шаҳарнинг эътиборини оширди. Бу йўл орқали Яқин Шарқ мамлакатларига чиқиш имконияти пайдо бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.