Sarbast
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 183-b. — ziyouz.com
Sarbast (fors. — ozod, erkin) — özbek şe'riyatidagi 3 şe'riy tizimning biri. 20—30y.larda, yangi badiiy izlanişlar jarayoni keçgan bir vaqtda turk, tatar va rus şe'riyati ta'sirida özbek adabiyotiga kirib kelgan. Örta asrlardagi diniyliturgiya şe'riyatiga xos bölgan ozod şe'r şakli dastlabki nemis romantiklari, U. Uitmen va fransuz simvolistlari tomonidan qayta tiklanib, 20-a. jahon şe'riyatida ommaviy tuye olgan. Fransuz şe'riyatida «verlibr», rus şe'riyatida «svobodniy stix» deb atalgan bu şe'r şakliga özbek şoirlari «S.» deb nom berdilar. Barmoq şe'r tizimining körinişlari bölgan oq şe'r va erkin şe'rdan farqli ölaroq, bu şe'r şakllariga xos ritmik birlik, vazn, qofiya, turok, va b. unsurlarga ega emas. S.da xistuyğuning obrazlaşgan ifodasi bölişi, şe'riy ohang (intonatsiya), söz va iboralarning öziga xos qurilişi, şe'riy sintaksis va şe'riy san'at vosita (takror, akstakror, tovuş tovlanmalari va b.)laridan mahorat b-n foydalaniş muhim ahamiyatga ega. Şe'riy nutqning bunday unsurlari mazmun b-n uyğun bölgan holdagina S. emotsional ta'sir kuçiga ega böladi. Özbek şe'riyatida Oybek, Mirtemir, Rauf Parfi, Şavkat Rahmon, Usmon Azim kabi şoirlar S.ning yorqin namunalarini yaratganlar.
Ad..Mamatova A. N., Özbek şe'riyatida sarbast, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРБАСТ (форс. — озод, эркин) — ўзбек шеъриятидаги 3 шеърий тизимнинг бири. 20—30й.ларда, янги бадиий изланишлар жараёни кечган бир вақтда турк, татар ва рус шеърияти таъсирида ўзбек адабиётига кириб келган. Ўрта асрлардаги динийлитургия шеъриятига хос бўлган озод шеър шакли дастлабки немис романтиклари, У. Уитмен ва француз символистлари томонидан қайта тикланиб, 20-а. жаҳон шеъриятида оммавий туе олган. Француз шеъриятида «верлибр», рус шеъриятида «свободний стих» деб аталган бу шеър шаклига ўзбек шоирлари «С.» деб ном бердилар. Бармоқ шеър тизимининг кўринишлари бўлган оқ шеър ва эркин шеърдан фарқли ўлароқ, бу шеър шаклларига хос ритмик бирлик, вазн, қофия, турок, ва б. унсурларга эга эмас. С.да хистуйғунинг образлашган ифодаси бўлиши, шеърий оҳанг (интонация), сўз ва ибораларнинг ўзига хос қурилиши, шеърий синтаксис ва шеърий санъат восита (такрор, акстакрор, товуш товланмалари ва б.)ларидан маҳорат б-н фойдаланиш муҳим аҳамиятга эга. Шеърий нутқнинг бундай унсурлари мазмун б-н уйғун бўлган ҳолдагина С. эмоционал таъсир кучига эга бўлади. Ўзбек шеъриятида Ойбек, Миртемир, Рауф Парфи, Шавкат Раҳмон, Усмон Азим каби шоирлар С.нинг ёрқин намуналарини яратганлар.
Ад..Маматова А. Н., Ўзбек шеъриятида сарбаст, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.