Sarimsoq

Sarimsoq (Allium sativutn) — piyozdoşlar oilasi piyozlar turkumiga mansub ikki va köp yillik ötsimon ösimliklar turi, sabzavot ekini. Vatani — Örta Osiyo. Yovvoyi xrlda Hindiston, Örta dengiz atroflarida, Qozoğiston, Sibir, Kavkaz va Örta Osiyoda uçraydi. Özbekistonda yovvoyi S. (A. longicuspis Pgl.) toğli mintaqalarda ösadi. Jahondagi deyarli barça mamlakatlarda yetiştiriladi. Madaniy S.ning 2 turi mavjud bölib, biri gulpoya çiqarmaydi, ikkinçisi gullab, uruğ hosil qiladi. S.ning Özbekistonda tarqalgan gulpoya çiqaruvçi navlari serhosil, qişga çidamli. Bargi lentasimon, ildizi patak. Gullari mayda, ikki jinsli, qönğiroqsimon, oq yoki binafşarang. Piyozi murakkab, pardasimon umumiy qobiq içida 7— 30 dona mayda piyozçalari böladi. Tarkibida qand, S, V vitaminlari, efir moyi, fitonsidlar bor. Oziqovqatga, tibbiyotda, veterinariyada, sabzavotlarni konservalaşda işlatiladi.

S. boşqa sabzavotlarga nisbatan tez ösadi. —7, —8° sovuqqa çidamli, 10— 12° issikda yaxşi ösib rivojlanadi, 20—25° da pişib, yetiladi. S. ikki marta — bahorda va, asosan, kuzda ekiladi. Kuzda ekilganidan kelgusi yili bahorda hosil olinadi. Madaniy S uruğ bermaydi, balki piyozidan taşqari gulpoyasi töpgulida 10 dan 45 tagaça poya sarimsoqçalari hosil qiladi. S. vegetativ yöl b-n, kuzda va bahorda piyozini bölaklarga ajratib ekib köpaytiriladi. 100 m2 yerga şunday piyozçalardan 10—15 kg sarf qilinadi. Suğoriladigan unumdor yerlarga qator oralarini 45 sm, ösimlik oraliğini 4—8 sm qilib, 4—6 sm çuqurlikka kömiladi. Ekib bölingaç, tuproq, somonli göng, çirindi b-n mulçalanadi. Ösuv davrida 5—6 marta suğoriladi, oziklantiriladi, parvarişi piyozga öxşaş. Bahorda ösib çiqqan gulpoya (karnay) lari yulib taşlanadi. Uzbekistonda ertapişar (Mayskiy) navi may oyining oxirlarida, keçpişar (Binafşarang, Jan. binafşarang, Andijon) navlari iyul boşlarida yetiladi. Hosildorligi 50—150 s/ga.

Kasalliklari: vilt, asosiy zararkunandasi — poya nematodasi.