Sariq arilar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 196-b. — ziyouz.com
Sariq arilar (Polistes) pardakanotlilar oilasiga mansub haşarotlar uruği. Oila bölib yaşaydi, in quradi. Oilasi inga asos solgan urgoçisi, bir qança erkak va köp sonli işçilardan iborat. Işçilari ona aridan faqat bir oz kiçikroq bölişi b-n farq qiladi. Işçilari orasida in qöriqçilari, in quruvçilari, qurtlarini boquvçilari va oziq yiğuvçilari böladi. Lekin S.a. oilasida mehnat taqsimoti qatiy bölmaydi. Inlari juda köp katakçalardan iborat, köp qavatli böladi. S.a. inni jağlari yordamida maydalab, sölak b-n aralaştirilgan yoğoç tolasidan tayyorlangan krğozdan quradi. S.a. oilasi qişda halok böladi, faqat urğoçilari qişlab qoladi. Erta bahorda urğoçi S.a. yakka özi yoki ba'zan bir neçtasi birgalikda bir neça uyadan iborat in quradi. Har bir uyaga ona ari bittadan tuxum qöyadi. Uyasi yarim doira şaklida, poyaça yordamida substratga yopişgan, kataklarining oğzi pastga qaragan böladi. Yetilgan qurtlar uyalarini yopib, uning içida ğumbakka aylanadi. Uyalardan çiqqan işçilari uya quriş va naslni boqişni davom ettiradi. S.a. gul nektari va ösimlik şirasi b-n ozikdanadi.
S.a. mö'tadil va tropik iqlimda keng tarqalgan. Örta Osiyoda Kaspiy polistasi köp uçraydi. Bu tur kasallik qözğatuvçi mikroblar, gijjalar tuxumi va bir hujayralilar sporalarini yuqtirib hamda uzum va b. mevalarni yeb ziyon keltiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРИҚ АРИЛАР (Polistes) пардаканотлилар оиласига мансуб ҳашаротлар уруғи. Оила бўлиб яшайди, ин қуради. Оиласи инга асос солган ургочиси, бир қанча эркак ва кўп сонли ишчилардан иборат. Ишчилари она аридан фақат бир оз кичикроқ бўлиши б-н фарқ қилади. Ишчилари орасида ин қўриқчилари, ин қурувчилари, қуртларини боқувчилари ва озиқ йиғувчилари бўлади. Лекин С.а. оиласида меҳнат тақсимоти қатьий бўлмайди. Инлари жуда кўп катакчалардан иборат, кўп қаватли бўлади. С.а. инни жағлари ёрдамида майдалаб, сўлак б-н аралаштирилган ёғоч толасидан тайёрланган крғоздан қуради. С.а. оиласи қишда ҳалок бўлади, фақат урғочилари қишлаб қолади. Эрта баҳорда урғочи С.а. якка ўзи ёки баъзан бир нечтаси биргаликда бир неча уядан иборат ин қуради. Ҳар бир уяга она ари биттадан тухум қўяди. Уяси ярим доира шаклида, пояча ёрдамида субстратга ёпишган, катакларининг оғзи пастга қараган бўлади. Етилган қуртлар уяларини ёпиб, унинг ичида ғумбакка айланади. Уялардан чиққан ишчилари уя қуриш ва наслни боқишни давом эттиради. С.а. гул нектари ва ўсимлик шираси б-н озикданади.
С.а. мўътадил ва тропик иқлимда кенг тарқалган. Ўрта Осиёда Каспий полистаси кўп учрайди. Бу тур касаллик қўзғатувчи микроблар, гижжалар тухуми ва бир ҳужайралилар спораларини юқтириб ҳамда узум ва б. меваларни еб зиён келтиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.