Sarköb
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Sarköb (fors. — boş yançuvçi, uruvçi; boşi yançilgan) — mudofaa jangi olib borilayotgan ğanimga qirğin keltiriş maqsadida sun'iy yöl b-n barpo etilgan tepa, qal'a yoki hisorsimon baland joy, qurilma. Şarq xalqlari, xususan, Amir Temur, Şayboniyxon, Xiva xonlari armiyasida qamal çoğida faol qöllanilgan taktik usullardan biri. Örta asrlarda köpdanköp qal'a va qörğonlar baland devor, burj va boru (öq otiş uçun möljallangan şinaklar)ga ega bölgan. Mustahkam qal'a va qörğonlar uzoq muddatli mudofaa uçun zarur qurolyaroğ, oziq-ovqat, yem-xaşak b-n ta'minlangan. Bunday inşootlarni bir hamla b-n qölga kiritiş mumkin bölmagan. Ana şunday kezlarda muhosara qurolyaroğlari işga solingan. Mudofaadagi qal'a yoki qörğon devorlari yonida undan baland böladigan tuproq uyumi — S. tiklaşga kirişilgan. Minglab askarlar tevarakatrofdan ötin, yoğoç, şoxşabba töplab, ustidan toş, şağal va tuproq tökib S barpo etişgan. Ayni çoğda daraxt xodalaridan yasalgan şotilar orqali jangçilar qal'a devoriga çiqa boşlagan. Qad rostlagan S.ga kamonçilar çiqişgan, manjaniq, töp, ra'b kabi oğir qurollar ham olib çiqilgan va ulardan qamaldagilarga qarşi öt oçilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРКЎБ (форс. — бош янчувчи, урувчи; боши янчилган) — мудофаа жанги олиб борилаётган ғанимга қирғин келтириш мақсадида сунъий йўл б-н барпо этилган тепа, қалъа ёки ҳисорсимон баланд жой, қурилма. Шарқ халқлари, хусусан, Амир Темур, Шайбонийхон, Хива хонлари армиясида қамал чоғида фаол қўлланилган тактик усуллардан бири. Ўрта асрларда кўпданкўп қалъа ва қўрғонлар баланд девор, бурж ва бору (ўқ отиш учун мўлжалланган шинаклар)га эга бўлган. Мустаҳкам қалъа ва қўрғонлар узоқ муддатли мудофаа учун зарур қуроляроғ, озиқ-овқат, ем-хашак б-н таъминланган. Бундай иншоотларни бир ҳамла б-н қўлга киритиш мумкин бўлмаган. Ана шундай кезларда муҳосара қуроляроғлари ишга солинган. Мудофаадаги қалъа ёки қўрғон деворлари ёнида ундан баланд бўладиган тупроқ уюми — С. тиклашга киришилган. Минглаб аскарлар теваракатрофдан ўтин, ёғоч, шохшабба тўплаб, устидан тош, шағал ва тупроқ тўкиб С барпо этишган. Айни чоғда дарахт ходаларидан ясалган шотилар орқали жангчилар қалъа деворига чиқа бошлаган. Қад ростлаган С.га камончилар чиқишган, манжаниқ, тўп, раъб каби оғир қуроллар ҳам олиб чиқилган ва улардан қамалдагиларга қарши ўт очилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.