Sarkodalilar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201-b. — ziyouz.com
Sarkodalilar SARKODALILAR, soxta oyoqlilar (Sarcodina) — sarkomastigoforalar tipiga mansub bir hujayrali hayvonlar sinfi. Tanasi sirtdan sitoplazmatik membrana b-n qoplangan; hujayra qobiği bölmaydi. Köpçilik turlari tanasi oqak yoki kremniy çiğanoq içida joylaşgan; çiğanoq teşiklaridan sitoplazmasi ösimtalari (soxta oyoklar) çiqib turadi. Soxta oyoqlar (psevdopodiylar) harakatlaniş va oziqni qamrab oliş vazifasini bajaradi. Soxta oyoklar yassi parraksimon, ipsimon yoki nursimon böladi. Yadrosi bitta yoki bir neçta. Çuçuk suvda yaşaydigan S.ning qisqaruvçi vakuolalari bor. Bakteriyalar, suvötlar, şuningdek, bir hujayrali hayvonlar b-n oziqlanadi. Köpçilik S noqulay şaroitda sista hosil qiladi. 2 ga yoki köp marta böliniş (şizogoniya) va kurtaklaniş orqali jinssiz ham bir xil tipdagi gametalar (izogametalar) yoki har xil tipdagi gametalar (anizogametalar) hosil qiliş orqali jinsiy köpayadi. 4 ta kenja sinf (ildizoyoqlilar, nurlilar, quyoşlilar, akantariyalar)ga bölinadi. 11000 dan ortiq turi ma'lum. Köpçilik S. dengizlar va çuçuk suvlarda, bir qança turlari tuprokda yösinli botqoqliklar va örmonlarda yaşaydi. Ayrim turlari (mas, içburuğ amyobasi) parazit.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРКОДАЛИЛАР, сохта оёқлилар (Sarcodina) — саркомастигофоралар типига мансуб бир ҳужайрали ҳайвонлар синфи. Танаси сиртдан цитоплазматик мембрана б-н қопланган; ҳужайра қобиғи бўлмайди. Кўпчилик турлари танаси оқак ёки кремний чиғаноқ ичида жойлашган; чиғаноқ тешикларидан цитоплазмаси ўсимталари (сохта оёклар) чиқиб туради. Сохта оёқлар (псевдоподийлар) ҳаракатланиш ва озиқни қамраб олиш вазифасини бажаради. Сохта оёклар ясси парраксимон, ипсимон ёки нурсимон бўлади. Ядроси битта ёки бир нечта. Чучук сувда яшайдиган С.нинг қисқарувчи вакуолалари бор. Бактериялар, сувўтлар, шунингдек, бир ҳужайрали ҳайвонлар б-н озиқланади. Кўпчилик С ноқулай шароитда циста ҳосил қилади. 2 га ёки кўп марта бўлиниш (шизогония) ва куртакланиш орқали жинссиз ҳам бир хил типдаги гаметалар (изогаметалар) ёки ҳар хил типдаги гаметалар (анизогаметалар) ҳосил қилиш орқали жинсий кўпаяди. 4 та кенжа синф (илдизоёқлилар, нурлилар, қуёшлилар, акантариялар)га бўлинади. 11000 дан ортиқ тури маълум. Кўпчилик С. денгизлар ва чучук сувларда, бир қанча турлари тупрокда йўсинли ботқоқликлар ва ўрмонларда яшайди. Айрим турлари (мас, ичбуруғ амёбаси) паразит.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.