Sarkor
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 202-b. — ziyouz.com
Sarkor (fors. — işboşi, nazoratçi, boşkaruvçi) — 1) Temuriylar saltanatida kuriliş va ommaviy haşarlarda işboşi bölgan mansabdor. «S.» sözi Alişer Navoiy asarlarida teztez qöllanişda bölgan; 2) Xiva xonligida S. zarur paytlarda harbiy harakatlarda iştirok etgan va köp hollarda duşman mudofaa istexkomlari va qal'alari devorlari yonida barpo etiladigan sarköblarni quriş, ular ustiga öt soçar quroltöpni olib çiqiş işlariga boşçilik kilgan; 3) Qöqon xonlari tarixiga oid arxiv hujjatlardan ma'lum bölişiça, S. Aholining turli qatlamlaridan soliq — xiroj undiriş, muayyan şaxsni soliqdan ozod qiliş, yuqori mansabdor tavsiyasiga yoki biror kişi arizasiga binoan, fuqarolarni yoxud askarlarni dondun b-n ta'minlaş vazifasini ham bajargan; 4) Eronda maxalliy yer egalari ixtiyoridagi maxsus qurolli bölinma boşliği; 5) Turkiyada 18—19-a.larda oliy boş qömondon.
Hoz. paytda ham xalq jonli sözlaşuv tilida haşar yöli b-n ariq va zovurlar qaziş, imorat quriş singari işlarga boşçilik qiluvçi yoki töy-ma'rakalarga boşqoş böluvçi şaxs ba'zan S. deb nomlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРКОР (форс. — ишбоши, назоратчи, бошкарувчи) — 1) Темурийлар салтанатида курилиш ва оммавий ҳашарларда ишбоши бўлган мансабдор. «С.» сўзи Алишер Навоий асарларида тезтез қўлланишда бўлган; 2) Хива хонлигида С. зарур пайтларда ҳарбий ҳаракатларда иштирок этган ва кўп ҳолларда душман мудофаа истехкомлари ва қалъалари деворлари ёнида барпо этиладиган саркўбларни қуриш, улар устига ўт сочар қуролтўпни олиб чиқиш ишларига бошчилик килган; 3) Қўқон хонлари тарихига оид архив ҳужжатлардан маълум бўлишича, С. Аҳолининг турли қатламларидан солиқ — хирож ундириш, муайян шахсни солиқдан озод қилиш, юқори мансабдор тавсиясига ёки бирор киши аризасига биноан, фуқароларни ёхуд аскарларни дондун б-н таъминлаш вазифасини ҳам бажарган; 4) Эронда махаллий ер эгалари ихтиёридаги махсус қуролли бўлинма бошлиғи; 5) Туркияда 18—19-а.ларда олий бош қўмондон.
Ҳоз. пайтда ҳам халқ жонли сўзлашув тилида ҳашар йўли б-н ариқ ва зовурлар қазиш, иморат қуриш сингари ишларга бошчилик қилувчи ёки тўй-маъракаларга бошқош бўлувчи шахс баъзан С. деб номланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.