Sarmatlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Sarmatlar — qad. köçmançi çorvador qabilalar birlaşmasi. S. mil. av. 1ming yillikning 2-yarmi — mil. 1ming yillikning boşlarida Markaziy Osiyoning şim.dan to Dunaygaça bölgan keng daşt hududlarini egallagan. S. ilk marta Gerodot tomonidan eslatilgan savromatlar b-n boğliq bölib, ular avval Jan. Uraloldi va Şim. Kaspiy böyida yaşaşgan. S. tarkibiga köplab qabilalar (aorslar, alanlar, savromatlar, roksolanlar, yaziglar va b.) kirgan. Diodorning ma'lumotlariga köra, mil. av. 2-a.da S. Skifiyata bostirib kirib Şim. Qora dengiz böyida öz hukmronliklarini örnatgan. Qad. davr geograflari Yevropani Sarmatiya va Germaniyaga bölib, Visla va Karpat böylab ularning çegaralarini belgilaydilar. Şim. Qora dengiz böyidagi Bospor podşoligi ham S zarbalaridan qulaydi. Zakavkazyedagi davlatlar va Rim b-n uruşlar olib borgan. Mil. 4-a.da gunnlar tomonidan tormor keltirilgan. S. keyinçalik slavyanlar, Şim. Kavkaz xalqlari va aksariyati turkiy tillarda sözlaşuvçi qabilalar b-n aralaşib ketgan. Sönggi yillarda Quyi Volgaböyi, Don va Kubandan S.ga oid köplab mozorqörğonlar oçilib, ulardan noyob san'at buyumlari topilgan. Mas, «Novoçerkassk xazinasi» deb nomlangan mozorqörğonda sarmat malikasi dafn etilgan bölib, undagi oltin buyumlar skif mozorqörğonlaridan çiqqan noyob durdonalardan qolişmaydi.
Ad.: Rtveladze E., Velikiy şyolkoviy put, T., 1999.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРМАТЛАР — қад. кўчманчи чорвадор қабилалар бирлашмаси. С. мил. ав. 1минг йилликнинг 2-ярми — мил. 1минг йилликнинг бошларида Марказий Осиёнинг шим.дан то Дунайгача бўлган кенг дашт ҳудудларини эгаллаган. С. илк марта Геродот томонидан эслатилган савроматлар б-н боғлиқ бўлиб, улар аввал Жан. Уралолди ва Шим. Каспий бўйида яшашган. С. таркибига кўплаб қабилалар (аорслар, аланлар, савроматлар, роксоланлар, язиглар ва б.) кирган. Диодорнинг маълумотларига кўра, мил. ав. 2-а.да С. Скифията бостириб кириб Шим. Қора денгиз бўйида ўз ҳукмронликларини ўрнатган. Қад. давр географлари Европани Сарматия ва Германияга бўлиб, Висла ва Карпат бўйлаб уларнинг чегараларини белгилайдилар. Шим. Қора денгиз бўйидаги Боспор подшолиги ҳам С зарбаларидан қулайди. Закавказьедаги давлатлар ва Рим б-н урушлар олиб борган. Мил. 4-а.да гуннлар томонидан тормор келтирилган. С. кейинчалик славянлар, Шим. Кавказ халқлари ва аксарияти туркий тилларда сўзлашувчи қабилалар б-н аралашиб кетган. Сўнгги йилларда Қуйи Волгабўйи, Дон ва Кубандан С.га оид кўплаб мозорқўрғонлар очилиб, улардан ноёб санъат буюмлари топилган. Мас, «Новочеркасск хазинаси» деб номланган мозорқўрғонда сармат маликаси дафн этилган бўлиб, ундаги олтин буюмлар скиф мозорқўрғонларидан чиққан ноёб дурдоналардан қолишмайди.
Ад.: Ртвеладзе Э., Великий шёлковый путь, Т., 1999.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.