Saroy
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205-b. — ziyouz.com
Saroy — özbeklar tarkibiga kirgan yirik qabilalar uyuşmasi. S.lar etnik birlaşma sifatida 14—15-a.lar davomida Daşti Qipçokda şakllangan bölib, 16-a.da boşqa özbek qabilalari b-n hoz. Özbekiston xududiga kelib joylaşgan. S.larning kiçik bir guruhi qozoqlarning arğin qabilasi tarkibida ham mavjud bölgan. 1924—26 y.larda ötkazilgan aholi röyxatida Özbekiston hududida yaşovçi S.larning soni 50 mingdan ortiq bölib, ulardan 18 ming kişi Buxoro vohasida (Xarqonrud, Vobkentdaryo, Şahrud, Sultonravot, Poykend, Pirmait ariqlari böylab), 20 ming kişi Karmana vohasida, Narpay va b. ariqlar böyida yaşaganlar. S.larning katta bir qismi (15,5 ming kişi) Qaşqadaryo vodiysida (Şahrisabz va Qarşi vohalarida, Samar toğining jan. yon bağirlarida, Qaşqadaryoning yuqori oqimida) yaşaşgan. S.larning ayrim guruxlari Jom çölida (6 ming), Köhitang toğ yon bağirlarida (1 ming), Miyonkolda (3 ming), Samarqandning jan.ğarbida (1,5 ming), Nurota togining jan. yon bağirlarida (3 ming) Jizzax atrofida (1,7 ming) yaşagan. S.larning kiçik guruxlari Farğona vodiysida hamda Afğonistonda, Mozori Şarif va Balx atrofida istiqomat qilganlar.
S.larning tarkibida bir qança kiçik va katta qabilalar mavjud bölgan. Mac, azsaroy, qipçoqsaroy, qirğizsaroy, naymansaroy va b. Bularning har biri, öz navbatida, yana bir qança uruğlarga bölingan. Yuqorida keltirilgan bölim (qabila) nomlaridan ma'lumki, S.lar tarkibiga S. bölmagan juda köp boşqa etnik guruhlar (az, majar, qipçoq, qirğiz, qönğirot, va b.) kirgan. S.lar 20-a.ning boşlarida siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy özgarişlar sababli birbiri b-n aralaşib özbek xalqi tarkibiga singib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРОЙ — ўзбеклар таркибига кирган йирик қабилалар уюшмаси. С.лар этник бирлашма сифатида 14—15-а.лар давомида Дашти Қипчокда шаклланган бўлиб, 16-а.да бошқа ўзбек қабилалари б-н ҳоз. Ўзбекистон худудига келиб жойлашган. С.ларнинг кичик бир гуруҳи қозоқларнинг арғин қабиласи таркибида ҳам мавжуд бўлган. 1924—26 й.ларда ўтказилган аҳоли рўйхатида Ўзбекистон ҳудудида яшовчи С.ларнинг сони 50 мингдан ортиқ бўлиб, улардан 18 минг киши Бухоро воҳасида (Харқонруд, Вобкентдарё, Шаҳруд, Султонравот, Пойкенд, Пирмаит ариқлари бўйлаб), 20 минг киши Кармана воҳасида, Нарпай ва б. ариқлар бўйида яшаганлар. С.ларнинг катта бир қисми (15,5 минг киши) Қашқадарё водийсида (Шаҳрисабз ва Қарши воҳаларида, Самар тоғининг жан. ён бағирларида, Қашқадарёнинг юқори оқимида) яшашган. С.ларнинг айрим гурухлари Жом чўлида (6 минг), Кўҳитанг тоғ ён бағирларида (1 минг), Миёнколда (3 минг), Самарқанднинг жан.ғарбида (1,5 минг), Нурота тогининг жан. ён бағирларида (3 минг) Жиззах атрофида (1,7 минг) яшаган. С.ларнинг кичик гурухлари Фарғона водийсида ҳамда Афғонистонда, Мозори Шариф ва Балх атрофида истиқомат қилганлар.
С.ларнинг таркибида бир қанча кичик ва катта қабилалар мавжуд бўлган. Mac, азсарой, қипчоқсарой, қирғизсарой, наймансарой ва б. Буларнинг ҳар бири, ўз навбатида, яна бир қанча уруғларга бўлинган. Юқорида келтирилган бўлим (қабила) номларидан маълумки, С.лар таркибига С. бўлмаган жуда кўп бошқа этник гуруҳлар (аз, мажар, қипчоқ, қирғиз, қўнғирот, ва б.) кирган. С.лар 20-а.нинг бошларида сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ўзгаришлар сабабли бирбири б-н аралашиб ўзбек халқи таркибига сингиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.