Sarv
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 183-b. — ziyouz.com
Sarv (Cupressus) — sarvdoşlar oilasiga mansub igna bargli ösimliklar turkumi, bir uyli, doim yaşil manzarali daraxt va butalar. Yevrosiyo, Şim. Amerika, Şim. Afrika, Jan.Şarkiy Osiyoning subtropik mintaqalarida 15 turi tarqalgan. Qrim, Kavkaz va Örta Osiyoda 11 turi maşarali daraxt sifatida östiriladi. Böyi 30 m dan ortiq, tanasining diametri 50— 60 sm, 200—300 yil, ba'zi ma'lumotlarga köra 2000 y.gaça yaşaydi. Uruğkurtagi kup. TUpguli 2-yili yetiladi. Ignabarglari yaşil yoki havorang. Pöstloği qalin, qoramtirqönğir. Köproq doim yaşil S. turining piramidasimon (S. sempervirens) xili köp ekiladi. Manzarali boğdorçilikda ekiladigan xillari kup. Uruğidan, manzarali xillari qalamçasidan va payvand qilib köpaytiriladi. Ignabarglari va novdalaridan tibbiyotda qöllaniladigan efir moyi olinadi. S. turlaridan ihota örmonlar, istirohat boğlari barpo etişda foydalaniladi. Yoğoçi mebel sanoatida işlatiladi. Çiroyli şaklda ösişi tufayli Şarq şe'riyatida majoziy ma'noda sarvqomat yor obrazini tasvirlaşda köp qöllanilgan.
Abduşukur Xonazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРВ (Cupressus) — сарвдошлар оиласига мансуб игна баргли ўсимликлар туркуми, бир уйли, доим яшил манзарали дарахт ва буталар. Евросиё, Шим. Америка, Шим. Африка, Жан.Шаркий Осиёнинг субтропик минтақаларида 15 тури тарқалган. Қрим, Кавказ ва Ўрта Осиёда 11 тури мащарали дарахт сифатида ўстирилади. Бўйи 30 м дан ортиқ, танасининг диаметри 50— 60 см, 200—300 йил, баъзи маълумотларга кўра 2000 й.гача яшайди. Уруғкуртаги куп. ТУпгули 2-йили етилади. Игнабарглари яшил ёки ҳаворанг. Пўстлоғи қалин, қорамтирқўнғир. Кўпроқ доим яшил С. турининг пирамидасимон (С. sempervirens) хили кўп экилади. Манзарали боғдорчиликда экиладиган хиллари куп. Уруғидан, манзарали хиллари қаламчасидан ва пайванд қилиб кўпайтирилади. Игнабарглари ва новдаларидан тиббиётда қўлланиладиган эфир мойи олинади. С. турларидан иҳота ўрмонлар, истироҳат боғлари барпо этишда фойдаланилади. Ёғочи мебель саноатида ишлатилади. Чиройли шаклда ўсиши туфайли Шарқ шеъриятида мажозий маънода сарвқомат ёр образини тасвирлашда кўп қўлланилган.
Абдушукур Хоназаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.