Sassiqqönğizlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211–212-b. — ziyouz.com
Sassiqqönğizlar (Carabidae) yirtqiç qönğizlar kenja turku miga mansub qönğizlar oilasi. 20 mingdan ortiqturi ma'lum. Uzunçoq tanasining uz. 2—3 mm dan 50—80 mm gaça. Rangi, odatda, kora, metallsimon tovlanadi. Möylovi qilsimon yoki ipsimon; oyoklari yuguruvçi, panjalari 5 böğimli. Köpçilik turlari yer ustida yoki tuproqning yuza qatlamlarida yaşaydi. Tunda faol. Liçinkalari tuproqsa yaşaydi. S. köpgina q.x. zararkunandalari (haşarotlar, mollyuskalar, şilliqlar, çuvalçanglar, tunlam qurtlari va b.) b-n oziqlanib, ular sonini tartibga solişda samarali natija beradi. Saprofog (ösimlik qoldiqlari b-n oziqlanuvçi) S. tuproq hosil böliş jarayonida faol iştirok etadi. Ba'zi S ösimlikxör (fitofag) bölib, q.x. ösimliklariga zarar yetkazadi. Örta Osiyoda 40 dan ortiq turi uçraydi, jumladan, eng köp tarqalganlari: Bembidon guadripustulatum, V. almum, Tachys angustulus, Tachyura tetraspila, Colosoma daserticola, C. auropunctatum drungaricum, Broscus punctatus, Pterostichus cupreus va b. Biologik qarşi kuraş tizimida tangaqanotlilarga Colosma va Pterostichus; kök qurt (kuzgi tunlam) va b. tunlamlarga Broscuspunctatus va V. semistriatus uruğining vakillaridan, toq ipak qurtga qarşi Colosoma vusorpapgadan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САССИҚҚЎНҒИЗЛАР (Carabidae) йиртқич қўнғизлар кенжа турку мига мансуб қўнғизлар оиласи. 20 мингдан ортиқтури маълум. Узунчоқ танасининг уз. 2—3 мм дан 50—80 мм гача. Ранги, одатда, кора, металлсимон товланади. Мўйлови қилсимон ёки ипсимон; оёклари югурувчи, панжалари 5 бўғимли. Кўпчилик турлари ер устида ёки тупроқнинг юза қатламларида яшайди. Тунда фаол. Личинкалари тупроқца яшайди. С. кўпгина қ.х. зараркунандалари (ҳашаротлар, моллюскалар, шиллиқлар, чувалчанглар, тунлам қуртлари ва б.) б-н озиқланиб, улар сонини тартибга солишда самарали натижа беради. Сапрофог (ўсимлик қолдиқлари б-н озиқланувчи) С. тупроқ ҳосил бўлиш жараёнида фаол иштирок этади. Баъзи С ўсимликхўр (фитофаг) бўлиб, қ.х. ўсимликларига зарар етказади. Ўрта Осиёда 40 дан ортиқ тури учрайди, жумладан, энг кўп тарқалганлари: Bembidon guadripustulatum, В. almum, Tachys angustulus, Tachyura tetraspila, Colosoma daserticola, C. auropunctatum drungaricum, Broscus punctatus, Pterostichus cupreus ва б. Биологик қарши кураш тизимида тангақанотлиларга Colosma ва Pterostichus; кўк қурт (кузги тунлам) ва б. тунламларга Broscuspunctatus ва В. semistriatus уруғининг вакилларидан, тоқ ипак қуртга қарши Colosoma вусорпапгадан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.