Sayid Muhammadxon
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 44-b. — ziyouz.com
Sayid Muhammadxon (18231864) — Xiva xoni (1856—64). Qönğirotlar sulolasidan. Muhammad Rahim I ning ögli, Muhammad Rahim II Feruzning otasi. Uning davrida Xivadagi içki nizolarga barham berilgan, xonlikda tinçlikosoyiştalik barqaror topgan. SM. 1858 y. Xivaga kelgan N.P. Ignatyev missiyasini qabul qilgan. Şu yili 28 avg.da Xivada rus elçixonasi oçilgan. 1863 y. venger sayyoxi G. Vamberi ham SM. qabulida bölgan. SM. davrida Xivadagi Qöhna ark saroyidagi körinişxona qayta tiklangan va uning şipi, ayvon ustuni xorazmça naqşlar b-n bezatilgan. 1859 y.da Xivaning Dişan qal'a qismida, Nurullaboy boğida yangi körinişxona qurib bitkazilgan. Ogahiy «Gulşani davlat» tarixiy asarida S. M.ning xonlik davrini ta'riflagan. S. M. xonlikni boşqarişda boşqa davlatlar, ayniqsa, Rossiya b-n munosabatlarida özini mustaqil va teng huquqli davlat hukmdori sifatida tutgan. S.M.ning jasadi Xivadagi Sayd Mohi röyi jahon (Sayd Mahröyjon) maqbarasiga qöyilgan.
Ad.: Bobojonov P., Atayev A., Xiva tarixiga bir nazar, Urganç, 1977; Abdurasulov A., Xiva, T., 1997; Xudoyberganov K., Xiva xonlari şajarasi, Xiva, 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙИД МУҲАММАДХОН (18231864) — Хива хони (1856—64). Қўнғиротлар сулоласидан. Муҳаммад Раҳим I нинг ўгли, Муҳаммад Раҳим II Ферузнинг отаси. Унинг даврида Хивадаги ички низоларга барҳам берилган, хонликда тинчликосойишталик барқарор топган. СМ. 1858 й. Хивага келган Н.П. Игнатьев миссиясини қабул қилган. Шу йили 28 авг.да Хивада рус элчихонаси очилган. 1863 й. венгер сайёхи Г. Вамбери ҳам СМ. қабулида бўлган. СМ. даврида Хивадаги Қўҳна арк саройидаги кўринишхона қайта тикланган ва унинг шипи, айвон устуни хоразмча нақшлар б-н безатилган. 1859 й.да Хиванинг Дишан қалъа қисмида, Нуруллабой боғида янги кўринишхона қуриб битказилган. Огаҳий «Гулшани давлат» тарихий асарида С. М.нинг хонлик даврини таърифлаган. С. М. хонликни бошқаришда бошқа давлатлар, айниқса, Россия б-н муносабатларида ўзини мустақил ва тенг ҳуқуқли давлат ҳукмдори сифатида тутган. С.М.нинг жасади Хивадаги Сайд Моҳи рўйи жаҳон (Сайд Маҳрўйжон) мақбарасига қўйилган.
Ад.: Бобожонов П., Атаев А., Хива тарихига бир назар, Урганч, 1977; Абдурасулов А., Хива, Т., 1997; Худойберганов К., Хива хонлари шажараси, Хива, 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.