Saylov senzlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50-b. — ziyouz.com
Saylov senzlari — konstitutsiya yoki saylov tugrisidagi qonunlarda belgilangan saylov huquqinn amalga oşirişda örnatilgan şart va çeklovlar. Senzlar turli xil bölişi mumkin: jins va yoş senzi (ayollarning saylov huquqini amalga oşirişiga ruxsat beriş yoki çeklaş; muayyan yoşga tölganda saylov huquqini amalga oşiriş); ijtimoiy va mulkiy senz, ma'lumotlilik, ötroqlilik, fuqarolik senzi va b. Sivilizatsiya rivojlana borgan sari, u yo bu senzlar inkor etila borgan. Mas, dastlab saylov xuquqi faqat erkaklarga berilgan, lekin 20-a.ga kelib erkaklar va ayollar huquqi tenglaştirilgan. 19 va 20-a. larda tabaqaviy va mulkiy senzlar keng qöllanildi. Muayyan tabaqa vakillari (işçilar, dehqonlar, harbiy xizmatçilar va b.)ning saylovlarda iştirok etişiga yöl qöyilmagan, muayyan mulk va daromadga ega bölgan şaxslargina saylaş xukuqiga ega bölgan. Mulkiy, jinsiy, irqiy senzlar demokratiya tamoyillariga töğri kelmasligi uçun ulardan voz keçildi. Hoz. vaktda har bir davlatning saylov töğrisidagi qonunlarida Ss. belgilangan doirada amalda mavjuddir.
Sadriddin Xidirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙЛОВ ЦЕНЗЛАРИ — конституция ёки сайлов тугрисидаги қонунларда белгиланган сайлов ҳуқуқинн амалга оширишда ўрнатилган шарт ва чекловлар. Цензлар турли хил бўлиши мумкин: жинс ва ёш цензи (аёлларнинг сайлов ҳуқуқини амалга оширишига рухсат бериш ёки чеклаш; муайян ёшга тўлганда сайлов ҳуқуқини амалга ошириш); ижтимоий ва мулкий ценз, маълумотлилик, ўтроқлилик, фуқаролик цензи ва б. Цивилизация ривожлана борган сари, у ё бу цензлар инкор этила борган. Мас, дастлаб сайлов хуқуқи фақат эркакларга берилган, лекин 20-а.га келиб эркаклар ва аёллар ҳуқуқи тенглаштирилган. 19 ва 20-а. ларда табақавий ва мулкий цензлар кенг қўлланилди. Муайян табақа вакиллари (ишчилар, деҳқонлар, ҳарбий хизматчилар ва б.)нинг сайловларда иштирок этишига йўл қўйилмаган, муайян мулк ва даромадга эга бўлган шахсларгина сайлаш хукуқига эга бўлган. Мулкий, жинсий, ирқий цензлар демократия тамойилларига тўғри келмаслиги учун улардан воз кечилди. Ҳоз. вактда ҳар бир давлатнинг сайлов тўғрисидаги қонунларида Сц. белгиланган доирада амалда мавжуддир.
Садриддин Хидиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.