Sayo jangi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 52-b. — ziyouz.com
Sayo jangi (1241) Botuxontj Vengriya qiroli Bela IV b-n qilgan jangi. Peşt ş. qamalini böşatib qaytayotgan möğullar yölini tösiş, Sayo daryosi köprigini qöriklaş maqsadida venger qöşini qöyilgan. Botuxon qöşinining bir qismi ularni 7 ta manjaniqsan öqqa tutib quvib yuborgan va daryodan ötib venger qarorgohini qurşovga olgan. Vengerlar sarosimaga tuşib qolganlar, ularning qurşovni yorib çiqiş uçun qilgan ikki hujumi natija bermagan. Vengerlar istehkomlarini taşlab qoça boşlaşgan. Möğullar ularga daxl qilmay ötkazib yuboraverişgan, boşqa venger jangçilari omon qolişning birdanbir yöli qoçiş deb hisoblab oldingilar ketidan qoçişga tuşgan. Buni körgan Bela ham qarorgohni tark etgan. Möğullar ularni ma'lum yergaça kuzatib borib, ular holdan toyganlaridan söng bir hamla b-n yançib taşlaşgan. Bu jangda venger armiyasining katta qismi qirilib ketgan. Qirol öz otining çopqirligi tufayligina jon saklab qolgan. Möğullar jangda tuşgan öljalar içidan qirol muhrini topib oladilar. Botuxon savodxon asirlar toptirib, ularga qirol nomidan uylarini tark etmasliklari haqida soxta xat yozdiradi. Vengerlar bu hiylaga uçib uylarida ötirib yolğonning qurboni böladilar. Bu ğalabadan söng möğullar Peştga yuriş qilib, uni yalpi hujum b-n qölga olişgan, aholisini qirib taşlab, şaharni vayron etişgan.
Ad.: Ivanin M., Ikki buyuk sarkarda: Çingizxon va Amir Temur, T., 1994.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙО ЖАНГИ (1241) Ботухонтж Венгрия қироли Бела IV б-н қилган жанги. Пешт ш. қамалини бўшатиб қайтаётган мўғуллар йўлини тўсиш, Сайо дарёси кўпригини қўриклаш мақсадида венгер қўшини қўйилган. Ботухон қўшинининг бир қисми уларни 7 та манжаниқцан ўққа тутиб қувиб юборган ва дарёдан ўтиб венгер қароргоҳини қуршовга олган. Венгерлар саросимага тушиб қолганлар, уларнинг қуршовни ёриб чиқиш учун қилган икки ҳужуми натижа бермаган. Венгерлар истеҳкомларини ташлаб қоча бошлашган. Мўғуллар уларга дахл қилмай ўтказиб юбораверишган, бошқа венгер жангчилари омон қолишнинг бирданбир йўли қочиш деб ҳисоблаб олдингилар кетидан қочишга тушган. Буни кўрган Бела ҳам қароргоҳни тарк этган. Мўғуллар уларни маълум ергача кузатиб бориб, улар ҳолдан тойганларидан сўнг бир ҳамла б-н янчиб ташлашган. Бу жангда венгер армиясининг катта қисми қирилиб кетган. Қирол ўз отининг чопқирлиги туфайлигина жон саклаб қолган. Мўғуллар жангда тушган ўлжалар ичидан қирол муҳрини топиб оладилар. Ботухон саводхон асирлар топтириб, уларга қирол номидан уйларини тарк этмасликлари ҳақида сохта хат ёздиради. Венгерлар бу ҳийлага учиб уйларида ўтириб ёлғоннинг қурбони бўладилар. Бу ғалабадан сўнг мўғуллар Пештга юриш қилиб, уни ялпи ҳужум б-н қўлга олишган, аҳолисини қириб ташлаб, шаҳарни вайрон этишган.
Ад.: Иванин М., Икки буюк саркарда: Чингизхон ва Амир Темур, Т., 1994.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.