Sayxunobod tumani
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57-b. — ziyouz.com
Sayxunobod tumani - Sirdaryo viloyatidagi tuman. 1952 y. Verxnevolinskoye tumani nomi b-n taşkil qilingan. 1959 y. Sirdaryo va Guliston tumanlari tarkibiga qöşilgan. 1970 y. 7 dek.da Voroşilov tumani nomi b-n qayta taşkil etildi. 1984 y.dan St. nomi b-n yuritiladi. Şim.da Toşkent viloyatining Quyi Çirçiq, Oqqörğon, şarqda Böka tumanlari, şim.ğarb va ğarbda viloyatning Sirdaryo, jan.da Guliston tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,55 ming km2. Axoliyey 61,9 ming kişi (2003). Tumanda 1 şaharça (Sayxun), 7 qişloq fuqarolari yiğini (Guliston, Istiqlol, Ittifoq, Nurota, Şörözak, Yangihayot, Özbekiston) bor. Tuman markazi — Sayxun şaharçasi.
Tabiati. St. Mirzaçölning şarqida joylaşgan. Relyefi pasttekislik. Grunt suvlari şör. Tuman hududidan «Öng tarmoq» kanali oqib ötadi (tuman hududidagi uz. 31 km). Undan suğoriş uçun ekin maydonlariga kiçik tarmoklar çiqarilgan (Şörözak kanali — 15 km va b.). Şör sizot suvlar arik, va zovurlar orqali Boş Qayir, Şörözak va b. kollektorlarga oqadi. Tuman şarkda Sirdaryoga tutaşgan. Past joylarda ba'zan kiçik köllar (Şörköl, Qolgansir, Körköl) uçraydi. Iqlimi kontinental. Örtaça tra iyulda 28°, yanv.da —2°dan —4° gaça. Yillik yoğin 200—250 mm. Vegetatsiya davri 195—200 kun. Dastlabki kuzgi sovuq okt. örtalaridan tuşa boşlaydi, apr.ning birinçi yarmigaça sovuq bölişi mumkin. Tuproqlari lyoss katlam ustida paydo bölgan oç tusli böz tuproq va ötloqi allyuvial tuproqlardan iborat. Yovvoyi ösimliklar (qamiş, yantoq, ajriq va b.) yöl, ariq, zovur va köl çetlarida uçraydi. Hayvonlardan yovvoyi ördak, qaşqaldoq, ilon, kaltakesak, suv havzalarida baliklar bor.
Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, qozoq, tatar, rus, koreys va b. millat vakilari ham yaşaydi. Axşşning örtaça ziçligi 1 km2ga 121,6 kişi (2003). Qişloq aholisi 56461, şahar aholisi 5439 kişi.
Xöjaligi. Dehqonçilik, asosan, paxtaçilik — tuman xöjaligining negizini taşkil qiladi. Şirkat xöjaliklari paxtaçilikdan taşqari ğallaçilik, polizçilik, sabzavotçilik, çorvaçilik b-n şuğullanadi. Tumanda 5 qöşma, 15 kiçik, 56 xususiy korxonalar, 24 aksiyadorlik jamiyatlari mavjud. Sanoat, transport, quriliş, aloqa korxonalari bor. Şulardan paxta tozalaş z-di, «Oqoltindon» korxonasi, MTP, avtokorxona, tuman matlubot jamiyati va işçilar kooperatsiyasi işlab turibdi, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari mavjud.
Tumandagi ekin maydonlariga paxta, don, sabzavot, poliz, yem-xaşak ekinlari, kartoşka, beda ekiladi. S.t.da 11 şirkat, 795 fermer xöjaliklari faoliyat körsatadi. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida krramol, qöy va eçki, ot, parranda boqiladi. Tuman hududidan Katta Özbekiston trakti ötadi. Umumiy ta'lim maktablari, gimnaziya, litsey, kasb-hunar kolleji mavjud. Markaziy kutubxona va uning tarmoqlari, madaniyat uylari, bolalar musiqa maktabi bor. Kasalxona, tuğruqxona, bolalar va kattalar poliklinikalari va b. tibbiy muassasalar aholiga xizmat körsatadi. «Yangi hayot» tuman gaz. çiqadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙХУНОБОД ТУМАНИ - Сирдарё вилоятидаги туман. 1952 й. Верхневолинское тумани номи б-н ташкил қилинган. 1959 й. Сирдарё ва Гулистон туманлари таркибига қўшилган. 1970 й. 7 дек.да Ворошилов тумани номи б-н қайта ташкил этилди. 1984 й.дан Ст. номи б-н юритилади. Шим.да Тошкент вилоятининг Қуйи Чирчиқ, Оққўрғон, шарқда Бўка туманлари, шим.ғарб ва ғарбда вилоятнинг Сирдарё, жан.да Гулистон туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,55 минг км2. Ахолией 61,9 минг киши (2003). Туманда 1 шаҳарча (Сайхун), 7 қишлоқ фуқаролари йиғини (Гулистон, Истиқлол, Иттифоқ, Нурота, Шўрўзак, Янгиҳаёт, Ўзбекистон) бор. Туман маркази — Сайхун шаҳарчаси.
Табиати. Ст. Мирзачўлнинг шарқида жойлашган. Рельефи пасттекислик. Грунт сувлари шўр. Туман ҳудудидан «Ўнг тармоқ» канали оқиб ўтади (туман ҳудудидаги уз. 31 км). Ундан суғориш учун экин майдонларига кичик тармоклар чиқарилган (Шўрўзак канали — 15 км ва б.). Шўр сизот сувлар арик, ва зовурлар орқали Бош Қайир, Шўрўзак ва б. коллекторларга оқади. Туман шаркда Сирдарёга туташган. Паст жойларда баъзан кичик кўллар (Шўркўл, Қолгансир, Кўркўл) учрайди. Иқлими континентал. Ўртача тра июлда 28°, янв.да —2°дан —4° гача. Йиллик ёғин 200—250 мм. Вегетация даври 195—200 кун. Дастлабки кузги совуқ окт. ўрталаридан туша бошлайди, апр.нинг биринчи ярмигача совуқ бўлиши мумкин. Тупроқлари лёсс катлам устида пайдо бўлган оч тусли бўз тупроқ ва ўтлоқи аллювиал тупроқлардан иборат. Ёввойи ўсимликлар (қамиш, янтоқ, ажриқ ва б.) йўл, ариқ, зовур ва кўл четларида учрайди. Ҳайвонлардан ёввойи ўрдак, қашқалдоқ, илон, калтакесак, сув ҳавзаларида баликлар бор.
Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, қозоқ, татар, рус, корейс ва б. миллат вакилари ҳам яшайди. Ахшшнинг ўртача зичлиги 1 км2га 121,6 киши (2003). Қишлоқ аҳолиси 56461, шаҳар аҳолиси 5439 киши.
Хўжалиги. Деҳқончилик, асосан, пахтачилик — туман хўжалигининг негизини ташкил қилади. Ширкат хўжаликлари пахтачиликдан ташқари ғаллачилик, полизчилик, сабзавотчилик, чорвачилик б-н шуғулланади. Туманда 5 қўшма, 15 кичик, 56 хусусий корхоналар, 24 акциядорлик жамиятлари мавжуд. Саноат, транспорт, қурилиш, алоқа корхоналари бор. Шулардан пахта тозалаш з-ди, «Оқолтиндон» корхонаси, МТП, автокорхона, туман матлубот жамияти ва ишчилар кооперацияси ишлаб турибди, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари мавжуд.
Тумандаги экин майдонларига пахта, дон, сабзавот, полиз, ем-хашак экинлари, картошка, беда экилади. С.т.да 11 ширкат, 795 фермер хўжаликлари фаолият кўрсатади. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида кррамол, қўй ва эчки, от, парранда боқилади. Туман ҳудудидан Катта Ўзбекистон тракти ўтади. Умумий таълим мактаблари, гимназия, лицей, касб-ҳунар коллежи мавжуд. Марказий кутубхона ва унинг тармоқлари, маданият уйлари, болалар мусиқа мактаби бор. Касалхона, туғруқхона, болалар ва катталар поликлиникалари ва б. тиббий муассасалар аҳолига хизмат кўрсатади. «Янги ҳаёт» туман газ. чиқади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.