Sayyor syujetlar nazariyasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 39-b. — ziyouz.com
Sayyor syujetlar nazariyasi SAYYOR SYUJETLAR NAZARIYASI, migratsion nazariya — xalq oğzaki poetik ijodidagi nazariya. Özlaştiriş nazariyasi deb ham yuritiladi. 1859 y.da nemis faylasufi, Gyottingen un-tining prof. T. Benfey (1809—1881) asos solgan. Rossiyadagi tarafdorlari: A. N. Pipin (18331904), V.F. Stasov (1824—1906) va b. S.s.n. turli xalqlar folkloridagi syujet, motiv, uslub va obrazlardagi öxşaşliklarni oğzaki va kitobiy yöl b-n bir yoki bir neça manbadan tarqalgani b-n izohlab, ularni bir xalqdan ikkinçi xalqning şunçaki özlaştirişi deb, bir yoklama talqin qilgan. Bu nazariya tarafdorlari Yevropa va b. xalqlar ertaklarining hind ertaklariga öxşaşligiga tayanib, ularning asosida «Gipopadeşa» va «Pançatantra» nomli qad. hind töplamlari yotadi, degan xulosaga kelganlar. Aniq faktlarga asoslaniş, folklor asarlarining tarqaliş arealini örganiş, syujet va motivlarning har bir xalq tomonidan qayta işlanişini qayd etiş, xalqlar örtasida özaro madaniy aloqalarning mavjudligini ta'kidlaş S.s.n.ning yutuklari bölgan. Ammo har bir xalq ijodidagi folklor asarlarining faqat boşqa, nisbatan qadimiyroq xalqlar poetik ijodining ta'siri, deb körsatiş mazkur xalqlarning milliy yutuklarini, ijod qobiliyatini inkor qiladi. Bu kamçilikni Antropologik maktab tarafdorlari ma'lum darajada tuzatdilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙЁР СЮЖЕТЛАР НАЗАРИЯСИ, миграцион назария — халқ оғзаки поэтик ижодидаги назария. Ўзлаштириш назарияси деб ҳам юритилади. 1859 й.да немис файласуфи, Гёттинген ун-тининг проф. Т. Бенфей (1809—1881) асос солган. Россиядаги тарафдорлари: А. Н. Пипин (18331904), В.Ф. Стасов (1824—1906) ва б. С.с.н. турли халқлар фольклоридаги сюжет, мотив, услуб ва образлардаги ўхшашликларни оғзаки ва китобий йўл б-н бир ёки бир неча манбадан тарқалгани б-н изоҳлаб, уларни бир халқдан иккинчи халқнинг шунчаки ўзлаштириши деб, бир ёклама талқин қилган. Бу назария тарафдорлари Европа ва б. халқлар эртакларининг ҳинд эртакларига ўхшашлигига таяниб, уларнинг асосида «Гипопадеша» ва «Панчатантра» номли қад. ҳинд тўпламлари ётади, деган хулосага келганлар. Аниқ фактларга асосланиш, фольклор асарларининг тарқалиш ареалини ўрганиш, сюжет ва мотивларнинг ҳар бир халқ томонидан қайта ишланишини қайд этиш, халқлар ўртасида ўзаро маданий алоқаларнинг мавжудлигини таъкидлаш С.с.н.нинг ютуклари бўлган. Аммо ҳар бир халқ ижодидаги фольклор асарларининг фақат бошқа, нисбатан қадимийроқ халқлар поэтик ижодининг таъсири, деб кўрсатиш мазкур халқларнинг миллий ютукларини, ижод қобилиятини инкор қилади. Бу камчиликни Антропологик мактаб тарафдорлари маълум даражада тузатдилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.