Sedimentogenez
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261–262-b. — ziyouz.com
Sedimentogenez (lot. sedimentum — çökiş va ... genez) — keng tarkalgan tabiiy jarayon, tabiiy şaroitda barça turdagi çökindilarning harakatlaniş yoki muallaq holatidan (suv va havo muhitida) harakatsizlik holatiga ötişi. Çökindilar köpinça quruklik yuzasida, daryo, dengiz, okeanlarda taşqaridan olib kelingan tayyor terrigen (allotigen) materiallar hamda turğun va oquvçi (toğ yon bağirlaridan oqib tuşuvçi daryolar, soylar) suv havzalarida biogen va xemogen yöl b-n çökkan ba'zi (odatda, qiyin eruvçan) birikmalar xisobiga şakllanadi. Ba'zi tadqiqotçilar (N.B. Vassoyeviç, 1957, 1962) S. deganda, çökmani suv havzasining tubiga tuşişidan boşlab to diagenez bosqiçigaça, ya'ni suv havzalarida muhit va suv oraliğida heç qanday kimyoviy qaramaqarşilikka uçramaydigan lahzasigaça bölgan jarayonni tuşinadi. Rus geologi N. M. Straxov (1953,1960) S. tuşunçasiga çökmaning rivojlaniş davrini ham kiritadi. MDH davlatlarida çökindi toğ jinslari haqidagi fan «litologiya», boşqa davlatlarda esa «sedimentologiya» deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕДИМЕНТОГЕНЕЗ (лот. sedimentum — чўкиш ва ... генез) — кенг таркалган табиий жараён, табиий шароитда барча турдаги чўкиндиларнинг ҳаракатланиш ёки муаллақ ҳолатидан (сув ва ҳаво муҳитида) ҳаракатсизлик ҳолатига ўтиши. Чўкиндилар кўпинча қуруклик юзасида, дарё, денгиз, океанларда ташқаридан олиб келинган тайёр терриген (аллотиген) материаллар ҳамда турғун ва оқувчи (тоғ ён бағирларидан оқиб тушувчи дарёлар, сойлар) сув ҳавзаларида биоген ва хемоген йўл б-н чўккан баъзи (одатда, қийин эрувчан) бирикмалар хисобига шаклланади. Баъзи тадқиқотчилар (Н.Б. Вассоевич, 1957, 1962) С. деганда, чўкмани сув ҳавзасининг тубига тушишидан бошлаб то диагенез босқичигача, яъни сув ҳавзаларида муҳит ва сув оралиғида ҳеч қандай кимёвий қарамақаршиликка учрамайдиган лаҳзасигача бўлган жараённи тушинади. Рус геологи Н. М. Страхов (1953,1960) С. тушунчасига чўкманинг ривожланиш даврини ҳам киритади. МДҲ давлатларида чўкинди тоғ жинслари ҳақидаги фан «литология», бошқа давлатларда эса «седиментология» деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.