Sekkim
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 276–277-b. — ziyouz.com
Sekkim — Hindiston tarkibidagi ştat. Şarqiy Himolay toğlarida. Nepal, Butan va Xitoy b-n çegaradoş. Mayd. 7,3 ming km2. Aholisi 576 ming kişi (2001), asosan, bxotiya, lepça, nepali, ingliz tilida sözlaşadi. Lepça va bxotiyalar (30,8%) buddizm (lamaizm) diniga, kalgan xalqlarning köpçiligi (66,7%) induizm diniga e'tiqod qiladi. Ma'muriy markazi — Gangtok ş.
S. hududi Katta Himolay toğlarining jan. yon bagrida, 1500 m dan balandda joylaşgan. Eng baland joyi 8585 m. Çukur dare vodiysi köp. Eng yirik daryosi — Tista. Iqlimi subekvatorial, sernam, toğ iqlimi. Yillik yoğin 3000—4000 mm, şim.da 500 mm gaça. Gangktokda yanv.ning örtaça t-rasi G, iyulniki 19°.Balandlik mintaqalari yaqqol közga taşlanadi. 4000 m balandlikkaça barg tökuvçi va igna bargli örmonlar, undan yuqorisi alp ötloqlari.
16-a.oxiridan S. hududiga tibetliklar kirib kelgan. 18-a. oxirigaça S. Tibetga tobe bölgan. 19-a. 2-yarmidan 1946 y.gaça Angliya mustamlakasi. 1949 y.dan Hindiston protektorati. 1950 y.da Sekkim—Hindiston şartnomasiga muvofiq, Hindiston hukumati S.ning mudofaasi va hudud butunligini ta'minlaşni öz zimmasiga oldi. 1973 y.dan barça ma'muriy faoliyatlar Hindiston hukumati ixtiyoriga berildi. 1974 y. aprelda 1umumiy saylov ötkazildi. 3 iyulda konstitutsiya qabul qilindi. 1974 y. sent.da S.ga Hindistonning uyuşgan ştati maqomi berildi. 1975 y. maydan S. — Hindistonning 22ştati.
S. — agrar ştat. Aholi dehqonçilik, çorvaçilik va qisman yoğoç tayyorlaş b-n şuğullanadi. Toğ oraliğidagi vodiylar va dare qayirlarida şoli, makkajöxori, batat, soya, ziravorlar ekiladi. Boğdorçilikda apelsin, olma, ananas, banan östiriladi. Çoy plantatsiyalari bor. S. jahon bozoriga kardamon yetkazib beriş böyiça 1-örinni egallaydi. Çorvaçilikda qoramol, qöy boqiladi. Hunarmandçilikda uyrözğor buyumlari, qoğoz tayyorlanadi, gilam töqiladi. Yoğoç öymakorligi rivojlangan, kumuş buyumlar yasaladi. Foydali qazilmalardan qörğoşin, rux, mis rudalar kezib olinadi. Rangpodagi ktda polimetall rudalar qayta işlanadi. Qimmatbaho toşlarga işlov beruvçi, oziq-ovqat korxonalari mavjud. Davlat kustar sanoat in-tida an'anaviy sanoat tarmoklarini rivojlantiriş sohasida tadqiqotlar olib boriladi. GESlar qurilgan. Turizm rivojlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕККИМ — Ҳиндистон таркибидаги штат. Шарқий Ҳимолай тоғларида. Непал, Бутан ва Хитой б-н чегарадош. Майд. 7,3 минг км2. Аҳолиси 576 минг киши (2001), асосан, бхотия, лепча, непали, инглиз тилида сўзлашади. Лепча ва бхотиялар (30,8%) буддизм (ламаизм) динига, калган халқларнинг кўпчилиги (66,7%) индуизм динига эътиқод қилади. Маъмурий маркази — Гангток ш.
С. ҳудуди Катта Ҳимолай тоғларининг жан. ён багрида, 1500 м дан баландда жойлашган. Энг баланд жойи 8585 м. Чукур даре водийси кўп. Энг йирик дарёси — Тиста. Иқлими субэкваториал, сернам, тоғ иқлими. Йиллик ёғин 3000—4000 мм, шим.да 500 мм гача. Гангктокда янв.нинг ўртача т-раси Г, июлники 19°.Баландлик минтақалари яққол кўзга ташланади. 4000 м баландликкача барг тўкувчи ва игна баргли ўрмонлар, ундан юқориси альп ўтлоқлари.
16-а.охиридан С. ҳудудига тибетликлар кириб келган. 18-а. охиригача С. Тибетга тобе бўлган. 19-а. 2-ярмидан 1946 й.гача Англия мустамлакаси. 1949 й.дан Ҳиндистон протекторати. 1950 й.да Секким—Ҳиндистон шартномасига мувофиқ, Ҳиндистон ҳукумати С.нинг мудофааси ва ҳудуд бутунлигини таъминлашни ўз зиммасига олди. 1973 й.дан барча маъмурий фаолиятлар Ҳиндистон ҳукумати ихтиёрига берилди. 1974 й. апрелда 1умумий сайлов ўтказилди. 3 июлда конституция қабул қилинди. 1974 й. сент.да С.га Ҳиндистоннинг уюшган штати мақоми берилди. 1975 й. майдан С. — Ҳиндистоннинг 22штати.
С. — аграр штат. Аҳоли деҳқончилик, чорвачилик ва қисман ёғоч тайёрлаш б-н шуғулланади. Тоғ оралиғидаги водийлар ва даре қайирларида шоли, маккажўхори, батат, соя, зираворлар экилади. Боғдорчиликда апельсин, олма, ананас, банан ўстирилади. Чой плантациялари бор. С. жаҳон бозорига кардамон етказиб бериш бўйича 1-ўринни эгаллайди. Чорвачиликда қорамол, қўй боқилади. Ҳунармандчиликда уйрўзғор буюмлари, қоғоз тайёрланади, гилам тўқилади. Ёғоч ўймакорлиги ривожланган, кумуш буюмлар ясалади. Фойдали қазилмалардан қўрғошин, рух, мис рудалар кэзиб олинади. Рангподаги ктда полиметалл рудалар қайта ишланади. Қимматбаҳо тошларга ишлов берувчи, озиқ-овқат корхоналари мавжуд. Давлат кустарь саноат ин-тида анъанавий саноат тармокларини ривожлантириш соҳасида тадқиқотлар олиб борилади. ГЭСлар қурилган. Туризм ривожланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.