Seksologiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 278-b. — ziyouz.com
Seksologiya — insonning jinsiy hayoti fiziologiyasini urganadigan fan; jinsiy hayot töğrisidagi bilimlar va i.t.lar sohasi. S.ga oid dastlabki bilimlar qad. afsonalar va qadimiy tibbiyotda ham bölgan. Jinsni obyektiv örganiş Yevropada Uyğoniş davrida boşlangan. Turli tadqiqotlar majmui — biol., tibbiyot, ijtimoiy-tarixiy va psixologik yönalişlarni öz içiga olgan hoz. zamon S.si 40-y.larning örtalarida şakllandi. S. muammolari b-n turli soha mutaxassislari: psixiatrlar, psixologlar, sotsiologlar, biologlar va b. şuğullanadilar.
Hoz. S.ning biologik-tabiiy yönalişi jinsning biologik asoslarini örganadi; bunda jinsning şakllanişida biologik va madaniy-ijtimoiy omillar mutanosibligi (psixoseksual uzgarişlarni aniklaş va bartaraf etişda amaliy ahamiyati bor), turli jinsiy belgilar, jumladan, jinsiy gormonlarning erkaklar va ayollar psixikasi va xulq-atvoriga ta'siri, jinsiy funksiyalar (seksual özgarişlarning diagnostikasi va davosi uçun asos böladi) tadqiq qilinadi.
Tadqiqotlarning ijtimoiy-tarixiy yönalişi erkaklar va ayollarning ijtimoiy funksiyalari va faoliyat şakllarining öziga xosligini örganadi; yoş, kasb-hunar, sinf, region, millat va ş.k.ga boğliq jinsiy xulq-atvor va ma'naviy an'analar haqida ma'lumot töplaydi va umumlaştiradi; jinsiy xulq-atvor meyorlarining tarixiy evolyutsiyasini aniqlaydi, jinsiy tarbiya va ma'rifat usullarining ta'sirçanligini tekşiradi.
S.ning psixologik yönalişi yoşga qarab böladigan seksual xususiyatlarni, jumladan, ösmirlar va yoşlar seksual holatini, jinsiy atvorining individual xususiyatlarini va u b-n boğliq sezgi hayajonlarni (sezgierotik va ma'naviy axloq komponentlarini), şuningdek, seksual holatning ijtimoiypsixologik hamda soliştirmapsixologik masalalarini örganadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕКСОЛОГИЯ — инсоннинг жинсий ҳаёти физиологиясини урганадиган фан; жинсий ҳаёт тўғрисидаги билимлар ва и.т.лар соҳаси. С.га оид дастлабки билимлар қад. афсоналар ва қадимий тиббиётда ҳам бўлган. Жинсни объектив ўрганиш Европада Уйғониш даврида бошланган. Турли тадқиқотлар мажмуи — биол., тиббиёт, ижтимоий-тарихий ва психологик йўналишларни ўз ичига олган ҳоз. замон С.си 40-й.ларнинг ўрталарида шаклланди. С. муаммолари б-н турли соҳа мутахассислари: психиатрлар, психологлар, социологлар, биологлар ва б. шуғулланадилар.
Ҳоз. С.нинг биологик-табиий йўналиши жинснинг биологик асосларини ўрганади; бунда жинснинг шаклланишида биологик ва маданий-ижтимоий омиллар мутаносиблиги (психосексуал узгаришларни аниклаш ва бартараф этишда амалий аҳамияти бор), турли жинсий белгилар, жумладан, жинсий гормонларнинг эркаклар ва аёллар психикаси ва хулқ-атворига таъсири, жинсий функциялар (сексуал ўзгаришларнинг диагностикаси ва давоси учун асос бўлади) тадқиқ қилинади.
Тадқиқотларнинг ижтимоий-тарихий йўналиши эркаклар ва аёлларнинг ижтимоий функциялари ва фаолият шаклларининг ўзига хослигини ўрганади; ёш, касб-ҳунар, синф, регион, миллат ва ш.к.га боғлиқ жинсий хулқ-атвор ва маънавий анъаналар ҳақида маълумот тўплайди ва умумлаштиради; жинсий хулқ-атвор меъёрларининг тарихий эволюциясини аниқлайди, жинсий тарбия ва маърифат усулларининг таъсирчанлигини текширади.
С.нинг психологик йўналиши ёшга қараб бўладиган сексуал хусусиятларни, жумладан, ўсмирлар ва ёшлар сексуал ҳолатини, жинсий атворининг индивидуал хусусиятларини ва у б-н боғлиқ сезги ҳаяжонларни (сезгиэротик ва маънавий ахлоқ компонентларини), шунингдек, сексуал ҳолатнинг ижтимоийпсихологик ҳамда солиштирмапсихологик масалаларини ўрганади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.