Sekstant
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 278–279-b. — ziyouz.com
Sekstant (lot. sextans — oltinçi) — ufq ustidagi osmon yoritqiçlarining balandligini belgilaş yoki kuzatuvçi joyi koordinatalarini aniqlaş maqsadida körinadigan jismlar orasidagi burçaklarni ölçaş uçun möljallangan közguliqaytargiçli asbob. Uning yordamida 140° gaça burçaklarni ölçaş mumkin. S.ning işi yoruğlikning yassi közgulardan qaytiş qonuniga asoslangan. Asosan, korpus, kuzatuv trubkasi (optik trubka) va şkaladan iborat. Limbi aylananing 1/6 qismi (60°) ni taşkil kiladi (nomi şundan). S. yordamida, mas, kosmonavt osmondagi oriyentirlar orasidagi burçak masofani yoki Oy sirtiga qönganda ularning mahalliy ufqsan balandligini aniqlaydi. S. qadimdan köpgina rasadxonalarda (mas, Uluğbekrasadxonasit) qöllanib kelgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕКСТАНТ (лот. sextans — олтинчи) — уфқ устидаги осмон ёритқичларининг баландлигини белгилаш ёки кузатувчи жойи координаталарини аниқлаш мақсадида кўринадиган жисмлар орасидаги бурчакларни ўлчаш учун мўлжалланган кўзгулиқайтаргичли асбоб. Унинг ёрдамида 140° гача бурчакларни ўлчаш мумкин. С.нинг иши ёруғликнинг ясси кўзгулардан қайтиш қонунига асосланган. Асосан, корпус, кузатув трубкаси (оптик трубка) ва шкаладан иборат. Лимби айлананинг 1/6 қисми (60°) ни ташкил килади (номи шундан). С. ёрдамида, мас, космонавт осмондаги ориентирлар орасидаги бурчак масофани ёки Ой сиртига қўнганда уларнинг маҳаллий уфқцан баландлигини аниқлайди. С. қадимдан кўпгина расадхоналарда (мас, Улуғбекрасадхонасит) қўлланиб келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.