Selenodeziya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 286-b. — ziyouz.com
Selenodeziya (yun. selene — Oy va daio — bölaman) — Oy ölçamlari va şakllari urganiladigan fan sohasi. S. tadqiqotlari, asosan, 3 yunalişda olib boriladi: 1) Oy inersiyasi ellipsoidi örganilib, uning içki tuzilişiga doir bir neça körsatkiçlari aniklanadi; 2) sathiy sirtlardan birida oğirlik kuçining parametrlari aniklanadi; Oy hajmiga teng hajmga ega bulgan sathiy sirt selenoid deyiladi. Inersiya ellipsoidi va selenoid Oyning dinamik şakllarini ifodalaydi; 3) Oyni uning taşqi fizik sirti b-n aniklanadigan şakli tahlil qilinadi. Bunday şakl geometrik şakl deyiladi va uning parametrlari aerofotosyomka va kosmik geodeziya ölçaşlariga öxşaş aniqlanadi. Oyga kosmik apparatlarning uçirilişi Oy atrofidagi kosmik fazoda va bevosita uning sirtida ölçaşlar olib boriş imkonini berdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕЛЕНОДЕЗИЯ (юн. selene — Ой ва daio — бўламан) — Ой ўлчамлари ва шакллари урганиладиган фан соҳаси. С. тадқиқотлари, асосан, 3 йуналишда олиб борилади: 1) Ой инерцияси эллипсоиди ўрганилиб, унинг ички тузилишига доир бир неча кўрсаткичлари аникланади; 2) сатҳий сиртлардан бирида оғирлик кучининг параметрлари аникланади; Ой ҳажмига тенг ҳажмга эга булган сатҳий сирт селеноид дейилади. Инерция эллипсоиди ва селеноид Ойнинг динамик шаклларини ифодалайди; 3) Ойни унинг ташқи физик сирти б-н аникланадиган шакли таҳлил қилинади. Бундай шакл геометрик шакл дейилади ва унинг параметрлари аэрофотосъёмка ва космик геодезия ўлчашларига ўхшаш аниқланади. Ойга космик аппаратларнинг учирилиши Ой атрофидаги космик фазода ва бевосита унинг сиртида ўлчашлар олиб бориш имконини берди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.