Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Sellyuloza efirlari

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6-b. — ziyouz.com

    Sellyuloza efirlari - sellyuloza gidroksil guruhini alkillaş yoki atsillaş natijasida olingan mahsulotlar, umumiy formulasi [C6H7O2 OR3] (oddiy S.e.) va [C6H7O2 (OCOR)3]n (murakkab S.e.). Oddiy S.e.ni sintez qilişning asosiy usuli işqorli sellyulozaga galogenalkillar yoki alkil sulfatlar ta'sir ettirişdan iborat. Bu jarayon yuqori (80—120°) t-rada olib boriladi. Oddiy S.e. 30-50% li NaOH muhitida olinadi. Eterifikatsiya 5—10 soat davom etadi.

    Murakkab S.e.ni sintezlaşda kislota yoki ularning angidrid va xlorangidridlari eterifikatsiyalovçi reagent vazifasini ötaydi. Murakkab S.e.ning eng köp işlatiladigani ularning mineral kislotalar, mas, nitrat kislota b-n birikmasi nitrotsellyuloza. S.e. qoğoz, töqimaçilik, lok-böyoq sanoati va b. sohalarda işlatiladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЦЕЛЛЮЛОЗА ЭФИРЛАРИ - целлюлоза гидроксил гуруҳини алкиллаш ёки ациллаш натижасида олинган маҳсулотлар, умумий формуласи [С6Н7О2 OR3] (оддий Ц.э.) ва [С6Н7О2 (OCOR)3]n (мураккаб Ц.э.). Оддий Ц.э.ни синтез қилишнинг асосий усули ишқорли целлюлозага галогеналкиллар ёки алкил сульфатлар таъсир эттиришдан иборат. Бу жараён юқори (80—120°) т-рада олиб борилади. Оддий Ц.э. 30-50% ли NaOH муҳитида олинади. Этерификация 5—10 соат давом этади.

    Мураккаб Ц.э.ни синтезлашда кислота ёки уларнинг ангидрид ва хлорангидридлари этерификацияловчи реагент вазифасини ўтайди. Мураккаб Ц.э.нинг энг кўп ишлатиладигани уларнинг минерал кислоталар, мас, нитрат кислота б-н бирикмаси нитроцеллюлоза. Ц.э. қоғоз, тўқимачилик, лок-бўёқ саноати ва б. соҳаларда ишлатилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.