Selostat
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7–8-b. — ziyouz.com
Selostat (lot. caelum — osmon va yun. statos — qözğalmas) — osmon gumbazining sutkalik körinmas harakati tufayli joyini özgartiradigan osmon yoritqiçlarini kuzatişga imkon beruvçi qöşimça astronomik asbob. Aylanib turuvçi yassi közgusi bölib, u yoritqiç nurini qözğalmas teleskopga yönaltirib beradi. Asosan, Quyoşni kuzatiş uçun işlatiladi. S.ning ekspeditsion (olib yursa böladigan) va statsionar (muqim) turlari bor. Ekspeditsion S., asosan, Quyoş tutilişlarini kuzatişga moslaşgan bölib, quyoş nurini teleskop obyektiviga yoki kamera közgusiga yönaltirib beradi. Statsionar S.larni qöşimça yassi közgu b-n işlatişga töğri keladi. S. kuyoş teleskoplarida, spektrogelioskoplarda işlatiladi. Toşkent astronomiya in-tida S. kurilmali spektrogelioskop, gorizontal quyoş teleskopi bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦЕЛОСТАТ (лот. caelum — осмон ва юн. statos — қўзғалмас) — осмон гумбазининг суткалик кўринмас ҳаракати туфайли жойини ўзгартирадиган осмон ёритқичларини кузатишга имкон берувчи қўшимча астрономик асбоб. Айланиб турувчи ясси кўзгуси бўлиб, у ёритқич нурини қўзғалмас телескопга йўналтириб беради. Асосан, Қуёшни кузатиш учун ишлатилади. Ц.нинг экспедицион (олиб юрса бўладиган) ва стационар (муқим) турлари бор. Экспедицион Ц., асосан, Қуёш тутилишларини кузатишга мослашган бўлиб, қуёш нурини телескоп объективига ёки камера кўзгусига йўналтириб беради. Стационар Ц.ларни қўшимча ясси кўзгу б-н ишлатишга тўғри келади. Ц. куёш телескопларида, спектрогелиоскопларда ишлатилади. Тошкент астрономия ин-тида Ц. курилмали спектрогелиоскоп, горизонтал қуёш телескопи бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.