Semafor
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 289-b. — ziyouz.com
Semafor (frans. semaphore, yun. sema — belgi va phoros — eltuvçi) — 1) t.y.dagi muqim (statsionar) signal qurilmasi. Maçta, qanotlar (1—3 ta) va kanotlarning vaziyatini özgartirib turadigan yuritmadan iborat. Qanotlarning har bir vaziyati lokomativ (teplovoz yoki elektrovoz) maşinistini harakatlanişga ruxsat beriş, harakatlantirişni ta'qiqlaş yoki tezlikni özgartiriş töğrisida ogoxlantiradi. Mac, 2 qanotli S.ning yuqori qanoti gorizontal vaziyatda tursa va taqikdovçi qizil çiroq yonsa, poyezd töxtaşi kerak. Agar pastki qanot maçta öqi böylab tik tursa va sariq çiroq yonsa, tezlikni kamaytiriş kerak böladi. Agar yuqori qanot maçta öqiga 135° burçak ostida tursa va yaşil çiroq yonsa, poyezd belgilangan tezlikda harakatni davom ettirişi mumkin. Keçasi yoki yaxşi körinmaydigan şaroitda (tuman tuşganda, qor yoki yomğir yoğayotganda) qöşimça ravişda signal çiroklari ham yonadi; 2) xarflar, raqamlar va xizmatga doir signallar maxsus alifbo (rus, lotin va b.) yordamida qöldagi rangdor bayroqlar orqali uzatiladigan vizual (körinma) aloqa vositasi. Bu usulda 2,5 km gaça uzoqqa signallarni minutiga 60—70 belgi tezlikda uzatiş mumkin. Bunday S. flotda (asosan, harbiy flotda) va quruqlikdagi qöşinlarda qöllanadi; 3) dengiz (daryo) Si — taxtaça (rey)li signal maçtasi. Dengiz yoki daryoning kemalar faqat bir yönalişda suzişi lozim bölgan joyiga örnatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕМАФОР (франц. semaphore, юн. sema — белги ва phoros — элтувчи) — 1) т.й.даги муқим (стационар) сигнал қурилмаси. Мачта, қанотлар (1—3 та) ва канотларнинг вазиятини ўзгартириб турадиган юритмадан иборат. Қанотларнинг ҳар бир вазияти локоматив (тепловоз ёки электровоз) машинистини ҳаракатланишга рухсат бериш, ҳаракатлантиришни таъқиқлаш ёки тезликни ўзгартириш тўғрисида огохлантиради. Mac, 2 қанотли С.нинг юқори қаноти горизонтал вазиятда турса ва тақикдовчи қизил чироқ ёнса, поезд тўхташи керак. Агар пастки қанот мачта ўқи бўйлаб тик турса ва сариқ чироқ ёнса, тезликни камайтириш керак бўлади. Агар юқори қанот мачта ўқига 135° бурчак остида турса ва яшил чироқ ёнса, поезд белгиланган тезликда ҳаракатни давом эттириши мумкин. Кечаси ёки яхши кўринмайдиган шароитда (туман тушганда, қор ёки ёмғир ёғаётганда) қўшимча равишда сигнал чироклари ҳам ёнади; 2) харфлар, рақамлар ва хизматга доир сигналлар махсус алифбо (рус, лотин ва б.) ёрдамида қўлдаги рангдор байроқлар орқали узатиладиган визуал (кўринма) алоқа воситаси. Бу усулда 2,5 км гача узоққа сигналларни минутига 60—70 белги тезликда узатиш мумкин. Бундай С. флотда (асосан, ҳарбий флотда) ва қуруқликдаги қўшинларда қўлланади; 3) денгиз (дарё) Си — тахтача (рей)ли сигнал мачтаси. Денгиз ёки дарёнинг кемалар фақат бир йўналишда сузиши лозим бўлган жойига ўрнатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.