Sementit
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com
Sementit SEMENTIT, temir karbidi (Ğe3S) — temirttg uglerod b-n hosil qilgan kimyoviy birikmasi; tarkibida 6,67% uglerod bölgan murakkab panjarali struktura. S. juda qattiq (NV«800 kg/ mm2) va mört (nisbiy uzayişi 6=0) birikma. S. marganets (Mp), xrom (Sg) va b. elementlarni ma'lum milorda erita oladi, lekin özi ma'lum şaroitda parçalanib, undan grafit ajralib çiqadi: Ğe3S—>ZĞe+S. Şuning uçun S. beqaror birikma hisoblanadi. S.dagi uglerod atomlari örnini metalloidlar, mas, azot yoki kislorod atomlari, temir atomlari örnini esa metallar, mas, marganets, xrom, volfram atomlari olişi mumkin. Tarkibidagi temir atomlari örnini boşqa metallarning atomlari olişidan hosil bölgan birikma legirlangan S. deb ataladi. S. metallning suyuq eritmalari, austenit va perlitpan ajraladi. Kristallaniş şaroiti va keyingi işlov turiga qarab har xil şaklda — teng öqdi donaçalar, plastinalar şaklida bölişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦЕМЕНТИТ, темир карбиди (Ғе3С) — темирттг углерод б-н ҳосил қилган кимёвий бирикмаси; таркибида 6,67% углерод бўлган мураккаб панжарали структура. Ц. жуда қаттиқ (НВ«800 кг/ мм2) ва мўрт (нисбий узайиши 6=0) бирикма. Ц. марганец (Мп), хром (Сг) ва б. элементларни маълум милорда эрита олади, лекин ўзи маълум шароитда парчаланиб, ундан графит ажралиб чиқади: Ғе3С—>ЗҒе+С. Шунинг учун Ц. беқарор бирикма ҳисобланади. Ц.даги углерод атомлари ўрнини металлоидлар, мас, азот ёки кислород атомлари, темир атомлари ўрнини эса металлар, мас, марганец, хром, вольфрам атомлари олиши мумкин. Таркибидаги темир атомлари ўрнини бошқа металларнинг атомлари олишидан ҳосил бўлган бирикма легирланган Ц. деб аталади. Ц. металлнинг суюқ эритмалари, аустенит ва перлитпан ажралади. Кристалланиш шароити ва кейинги ишлов турига қараб ҳар хил шаклда — тенг ўқди доначалар, пластиналар шаклида бўлиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.