Semurğ

Semurğ — şarq xalqlari oğzaki poetik ijodidagi afsonaviy quş obrazi; osmonda uçiş, uzoq manzilni yaqin qiliş haqidagi asriy orzuumidlarning ramziy ifodasi. Dastlab Eron mifologiyasida paydo bölgan. «Avesto»dasenemurg şaklida işlatilgan. S. özbek xalq ertak va afsonalarida ijobiy qahramonning dösti, himoyaçisi, hamrohi, uni «yetti zulmat içi»dan olib çiquvçi fantastik quş sifatida gavdalanadi. Turkiy xalqlarda S.ning Humo, Anqo, Davlat quşi, Vaxt quşi, Marqumomo, Kuntubulğon, Bulbuligöyo va b. variantlari bor. S. obrazi «Qahramon», «Oynai jahonnamo», «Rustam», «Kenja botir» kabi ertaklarda keng tasvirlangan. Bu obraz yozma adabiyotda ham uçraydi (mas, Navoiyning «Lison uttayr» asari va b.). S haqidagi afsonalar asosida Hamid Olimjon «Parizod va Bunyod» asarini yozgan. Ularda afsonaviy obraz şartli vosita sifatida mualliflarga qad. ötmişdagi real voqelik haqida fikr yuritiş imkonini beradi. Özbekfilm kinostudiyasi «S.» filmini yaratgan (1974). S.ning Humo varianti Özbekiston Davlat gerbiga asos qilib olingan, şuningdek, Toşkentdagi «Turkiston» saroyi oldida uning ramziy monumenti örnatilgan.