Sent-Vinsent va Grenadina
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 302–303-b. — ziyouz.com
Sent-Vinsent va Grenadina (Saint Vincent and Grenadines) — Karib dengizidagi SentVinsent o. va Grenadina o.larining şim. qismida joylaşgan davlat. Mayd. 389 km2. Aholisi 116 ming kişi (2002). Poytaxti — Kingstaun ş. Ma'muriy jihatdan 5 tumanga bölinadi.
Davlat tuzumi. S.V. va G. — Buyuk Britaniya boşçiligidagi Hamdöstlik tarkibiga kiruvçi konstitutsiyali monarxiya. Amaldagi konstitutsiyasi 1979 y. kuçga kirgan. Davlat boşliği — Buyuk Britaniya qiroliçasi bölib, uning nomidan generalgubernator iş yuritadi. Qonun çiqaruvçi oliy hokimiyat organi — bir palatali parlament (Majlis palatasi). Ijroçi hokimiyatni generalgubernator tomonidan tayinlanadigan boş vazir amalga oşiradi.
Tabiati. SentVinsent o. vulkan otilişidan hosil bölgan. Eng bal. joyi 234 m — Sufriyer vulkani. Hozir ham harakatda. Eski vulkanlar tizmasi şim. dan jan.ga tomon pasayib boradi. Grenadina o.lari marjon riflari b-n öralgan. Iqlimi tropik, passatli. Örtaça oylik tra 18—32°. Dek.dan apr.gaça quruq mavsum, yillik yoğin 1500—3700 mm; uning 70% maydan noyab.gaça yoğadi. Teztez böron bölib turadi. SentVinsent o.ning markaziy qismi örmon b-n qoplangan, butazorlar ham uçraydi. Hayvonot dunyosi anvoyi quşlar (töti, kolibri), turlituman tropik baliqlar va haşarotlardan iborat. Bir neça qöriqxona bor.
Aholisining asosiy qismi sentvinsentliklar bölib, ular plantatsiyalarda işlatiş uçun mustamlakaçilar tomonidan keltirilgan afrikalik neflar b-n indeyslar aralaşuvidan hosil bölgan mulatlardir. Dindorlarining aksariyati — xristian (protestant)lar. Rasmiy til — ingliz tili.
Tarixi. SentVinsent o.ga 1498 y. X. Kolumb avliyo Vinsent kunida yetib borgan. 17-a.gaça Ispaniya mulki hisoblangan, 1783 y.gaça goh fransuzlar, goh inglizlar qöliga ötib turgan, nihoyat öşa yili Buyuk Britaniya mustamlakasiga aylantirilgan. 1958—62 y.larda orollar VestIndiya Federatsiyasi tarkibida bölgan. 1969 y. «Buyuk Britaniya b-n uyuşgan davlat» maqomini oldi. 1979 y. 27 okt.da mustaqillikka erişdi. 1980 y.dan BMT a'zosi. Milliy bayrami — 27 okt. — Mustaqillik kuni (1979).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Xalq taraqqiyoti harakati partiyasi, 2000 y. tuzilgan; Yangi demokratik partiya, 1975 y. asos solingan; Birlaşgan leyboristlar partiyasi, 1994 y. taşkil etilgan. Mehnatkaşlar milliy harakati kasaba uyuşmasi; Işçilar birlaşgan ittifoqi, 1962 y. tuzilgan; S.V. va G. mehnatkaşlari ittifoqi, 1943 y. asos solingan.
Xöjaligi. Q.x. va xorijiy sayyoqlarga xizmat körsatiş iqtisodiyotning asosini taşkil etadi. Yalpi içki mahsulotda xizmat körsatiş sohasining uluşi (şu jumladan, turizm) 71,9%, q.x.ning uluşi 10,6% va sanoat uluşi 17,5% dan iborat. Mehnatga layoqatli aholining 60% q.x.da band. Asosiy q.x. mahsulotlari — banan, kokos yonğoği, mango, muskat yonğoği, kakao, maniok, sitrus mevalar, ildizidan arrorut kraxmali ajratib olinadigan ösimliklar. Qoramol, çöçqa, qöy boqiladi. Baliq ovlaş rivojlangan. Yiliga örtaça 73,2 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Mahalliy q.x. xom aşyosini qayta işlaydigan, töqimaçilik, poyabzal, farmatsevtika korxonalari bor. T.y. yöq. Avtomobil yöllari uz. — 1020 km. Asosiy dengiz porti va aeroporti — Kingstaun. Çetga banan, arrorut, xom şakar, kopra va b. çiqaradi, çetdan keng iste'mol mollari, oziq-ovqat, yoqilği, transport vositalari keltiradi. Asosan, Karib havzasi mamlakatlari, AQŞ, Buyuk Britaniya b-n savdo qiladi. Pul birligi — şarqiy karib dollari.
Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi. Gaz. va jur.lari: «Gavernment gazett» («Hukumat gazetasi», 1868 y.dan), «Nyu tayme» («Yangi vaqt», haftalik gaz., 1984 y.dan), «Vinsenşn» («Vinsentlik», haftanoma. 1919 y.dan), «Gavernment bulletin» («Hukumat byulleteni»), «Yuniti» («Birlik», 2 haftada bir marta çiqadigan jur.). «Neşnl brodkasting korporeyşn of SentVinsent end Grenadine» hukumat radio va telekörsatuv xizmati mavjud.
Kingstaunda pedagogika inti, texnika kolleji, Milliy muzey, anglikan sobori, botanika boği (1763 y. taşkil etilgan), Şarlott qal'asi (inglizlarning 18-a.dagi istehkomi) bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕНТ-ВИНСЕНТ ВА ГРЕНАДИНА (Saint Vincent and Grenadines) — Кариб денгизидаги СентВинсент о. ва Гренадина о.ларининг шим. қисмида жойлашган давлат. Майд. 389 км2. Аҳолиси 116 минг киши (2002). Пойтахти — Кингстаун ш. Маъмурий жиҳатдан 5 туманга бўлинади.
Давлат тузуми. С.В. ва Г. — Буюк Британия бошчилигидаги Ҳамдўстлик таркибига кирувчи конституцияли монархия. Амалдаги конституцияси 1979 й. кучга кирган. Давлат бошлиғи — Буюк Британия қироличаси бўлиб, унинг номидан генералгубернатор иш юритади. Қонун чиқарувчи олий ҳокимият органи — бир палатали парламент (Мажлис палатаси). Ижрочи ҳокимиятни генералгубернатор томонидан тайинланадиган бош вазир амалга оширади.
Табиати. СентВинсент о. вулкан отилишидан ҳосил бўлган. Энг бал. жойи 234 м — Суфриер вулкани. Ҳозир ҳам ҳаракатда. Эски вулканлар тизмаси шим. дан жан.га томон пасайиб боради. Гренадина о.лари маржон рифлари б-н ўралган. Иқлими тропик, пассатли. Ўртача ойлик тра 18—32°. Дек.дан апр.гача қуруқ мавсум, йиллик ёғин 1500—3700 мм; унинг 70% майдан нояб.гача ёғади. Тезтез бўрон бўлиб туради. СентВинсент о.нинг марказий қисми ўрмон б-н қопланган, бутазорлар ҳам учрайди. Ҳайвонот дунёси анвойи қушлар (тўти, колибри), турлитуман тропик балиқлар ва ҳашаротлардан иборат. Бир неча қўриқхона бор.
Аҳолисининг асосий қисми сентвинсентликлар бўлиб, улар плантацияларда ишлатиш учун мустамлакачилар томонидан келтирилган африкалик нефлар б-н индейслар аралашувидан ҳосил бўлган мулатлардир. Диндорларининг аксарияти — христиан (протестант)лар. Расмий тил — инглиз тили.
Тарихи. СентВинсент о.га 1498 й. X. Колумб авлиё Винсент кунида етиб борган. 17-а.гача Испания мулки ҳисобланган, 1783 й.гача гоҳ французлар, гоҳ инглизлар қўлига ўтиб турган, ниҳоят ўша йили Буюк Британия мустамлакасига айлантирилган. 1958—62 й.ларда ороллар ВестИндия Федерацияси таркибида бўлган. 1969 й. «Буюк Британия б-н уюшган давлат» мақомини олди. 1979 й. 27 окт.да мустақилликка эришди. 1980 й.дан БМТ аъзоси. Миллий байрами — 27 окт. — Мустақиллик куни (1979).
Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари. Халқ тараққиёти ҳаракати партияси, 2000 й. тузилган; Янги демократик партия, 1975 й. асос солинган; Бирлашган лейбористлар партияси, 1994 й. ташкил этилган. Меҳнаткашлар миллий ҳаракати касаба уюшмаси; Ишчилар бирлашган иттифоқи, 1962 й. тузилган; С.В. ва Г. меҳнаткашлари иттифоқи, 1943 й. асос солинган.
Хўжалиги. Қ.х. ва хорижий сайёқларга хизмат кўрсатиш иқтисодиётнинг асосини ташкил этади. Ялпи ички маҳсулотда хизмат кўрсатиш соҳасининг улуши (шу жумладан, туризм) 71,9%, қ.х.нинг улуши 10,6% ва саноат улуши 17,5% дан иборат. Меҳнатга лаёқатли аҳолининг 60% қ.х.да банд. Асосий қ.х. маҳсулотлари — банан, кокос ёнғоғи, манго, мускат ёнғоғи, какао, маниок, цитрус мевалар, илдизидан аррорут крахмали ажратиб олинадиган ўсимликлар. Қорамол, чўчқа, қўй боқилади. Балиқ овлаш ривожланган. Йилига ўртача 73,2 млн. кВтсоат электр энергия ҳосил қилинади. Маҳаллий қ.х. хом ашёсини қайта ишлайдиган, тўқимачилик, пойабзал, фармацевтика корхоналари бор. Т.й. йўқ. Автомобиль йўллари уз. — 1020 км. Асосий денгиз порти ва аэропорти — Кингстаун. Четга банан, аррорут, хом шакар, копра ва б. чиқаради, четдан кенг истеъмол моллари, озиқ-овқат, ёқилғи, транспорт воситалари келтиради. Асосан, Кариб ҳавзаси мамлакатлари, АҚШ, Буюк Британия б-н савдо қилади. Пул бирлиги — шарқий кариб доллари.
Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви. Газ. ва жур.лари: «Гавернмент газетт» («Ҳукумат газетаси», 1868 й.дан), «Нью тайме» («Янги вақт», ҳафталик газ., 1984 й.дан), «Винсеншн» («Винсентлик», ҳафтанома. 1919 й.дан), «Гавернмент буллетин» («Ҳукумат бюллетени»), «Юнити» («Бирлик», 2 ҳафтада бир марта чиқадиган жур.). «Нешнл бродкастинг корпорейшн оф СентВинсент энд Гренадине» ҳукумат радио ва телекўрсатув хизмати мавжуд.
Кингстаунда педагогика инти, техника коллежи, Миллий музей, англикан собори, ботаника боғи (1763 й. ташкил этилган), Шарлотт қалъаси (инглизларнинг 18-а.даги истеҳкоми) бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.