Seolitlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12-b. — ziyouz.com
Seolitlar (yun. zeo — qaynayapman va lithos — toş) — minerallar guruhi, işqor suvli alyumosilikatlar. Struktura va morfologik xususiyatlariga köra, S. quyidagi mineral guruhlariga ajratiladi: natrolit guruhi — mezolit, skoletsit, tomsonit, gonnardit, edingtonit, mauntinit, rod-zit va b.; geylandit guruhi — stilbit, epistilbit, dikiardit, bryusterit, ferryerit, klinoptilolit va b. S. tabiatda sof holda uçraydi hamda sun'iy yöl b-n ham olinadi. Tabiiy S. 40 dan ziyod mineral turidan iborat bölib, ulardan asosiylari, analsim, lomontit, fil-lipsit, natrolit, mordenit, geylandit, klinoptilolit, şabazit, erionit, fojazitlardir. Sof S. oq, ba'zan rangsiz va şaffof, qizğiş, jigarrang va yaşil tuslilari mavjud. Qattiqligi 3—5, ziçligi 2—2,3 g/sm3. S. asosan, effuziv toğ jinslari orasidagi böşliqiarda va gidrotermal jarayonning oxirgi bosqiçlarida paydo böladi. Çökindi toğ jinslari orasida autigen köp uçraydi. S. neft uglevodorodlarini ajratiş va tozalaşda, katalizator sifatida hamda gazni tozalaş, quritiş va gazlarni (şu jumladan, havoni) ajratişda, freonlarni quritişda, radioaktiv elementlarni çiqarib olişda, kuçli vakuumlarni hosil qilişda işlatiladi. S. konlari RF (Voronej), Armaniston va Gruziyada mavjud. Özbekistonda gilmoyalar va opokasimon gillar orasida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦЕОЛИТЛАР (юн. zeo — қайнаяпман ва lithos — тош) — минераллар гуруҳи, ишқор сувли алюмосиликатлар. Структура ва морфологик хусусиятларига кўра, Ц. қуйидаги минерал гуруҳларига ажратилади: натролит гуруҳи — мезолит, сколецит, томсонит, гоннардит, эдингтонит, маунтинит, род-зит ва б.; гейландит гуруҳи — стильбит, эпистильбит, дикиардит, брюстерит, феррьерит, клиноптилолит ва б. Ц. табиатда соф ҳолда учрайди ҳамда сунъий йўл б-н ҳам олинади. Табиий Ц. 40 дан зиёд минерал туридан иборат бўлиб, улардан асосийлари, анальцим, ломонтит, фил-липсит, натролит, морденит, гейландит, клиноптилолит, шабазит, эрионит, фожазитлардир. Соф Ц. оқ, баъзан рангсиз ва шаффоф, қизғиш, жигарранг ва яшил туслилари мавжуд. Қаттиқлиги 3—5, зичлиги 2—2,3 г/см3. Ц. асосан, эффузив тоғ жинслари орасидаги бўшлиқиарда ва гидротермал жараённинг охирги босқичларида пайдо бўлади. Чўкинди тоғ жинслари орасида аутиген кўп учрайди. Ц. нефть углеводородларини ажратиш ва тозалашда, катализатор сифатида ҳамда газни тозалаш, қуритиш ва газларни (шу жумладан, ҳавони) ажратишда, фреонларни қуритишда, радиоактив элементларни чиқариб олишда, кучли вакуумларни ҳосил қилишда ишлатилади. Ц. конлари РФ (Воронеж), Арманистон ва Грузияда мавжуд. Ўзбекистонда гилмоялар ва опокасимон гиллар орасида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.