Serb-xorvat tili
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 317-b. — ziyouz.com
Serb-xorvat tili — jan. slavyan tillaridan biri; ayrim olingan xalqqa nisbatan xorvat tili yoki serb tili deb qöllanişi mumkin. Serbiya, Xorvatiya, Çernogoriya, BosniyaGersegovinada, şuningdek, Amerika va Avstraliyada tarqalgan. Sözlaşuvçilar soni 17 mln. kişidan ortiq. Bu tilning, asosan, 3 laqjasi bor: ştokav, çakav, kaykav; ular orasidagi tafovutlar slavyanlarda x,ali yozuv bölmagan davrda paydo bölgan.
S.x.t.ning unlilar tizimi çöziq va qisqa unlilarning mavjudligi, unlilar sifatining urğuli hamda urğusiz holatlarda özgarmasligi, böğin hosil qiluvçi r tovuşining borligi b-n ajralib turadi. 25 ta undoşdan 20 tasi qattiq, 5 tasi yumşoq xususiyatga ega. Ismlar (ot, sifat, son, olmoş) kelişik b-n turlanadi, fe'l zamonlari murakkab tuslaniş şakllariga ega; tuslanadigan va tuslanmaydigan fe'llar mavjud. Gapda söz tarkibi erkin. S.x.t.ning luğat boyligida umumslavyan sözlar b-n birga italyan, rumin, yunon, turk, arab, fors tillaridan özlaşgan sözlar ham ançagina.
Hoz. adabiy S.x.t. 19-a.ning 1-yarmida ştokav lahjasi asosida yaratilgan. Adabiy tilda köplab fonetik, morfologik va leksik variantlar uçraydi. Adabiy til hududiy milliy xususiyatlarning majmui sifatida yaşasa xam, unda xorvatça unsurlar özining barqarorligi b-n ajralib turadi.
Glagolitsa va kirillitsada bitilgan eng qad. yodgorliklar 12-a.ga mansub. S.x.t. da lotin va Kirill grafikalari asosidagi 2 alifbo teng darajada qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕРБ-ХОРВАТ ТИЛИ — жан. славян тилларидан бири; айрим олинган халққа нисбатан хорват тили ёки серб тили деб қўлланиши мумкин. Сербия, Хорватия, Черногория, БоснияГерцеговинада, шунингдек, Америка ва Австралияда тарқалган. Сўзлашувчилар сони 17 млн. кишидан ортиқ. Бу тилнинг, асосан, 3 лақжаси бор: штокав, чакав, кайкав; улар орасидаги тафовутлар славянларда х,али ёзув бўлмаган даврда пайдо бўлган.
С.х.т.нинг унлилар тизими чўзиқ ва қисқа унлиларнинг мавжудлиги, унлилар сифатининг урғули ҳамда урғусиз ҳолатларда ўзгармаслиги, бўғин ҳосил қилувчи р товушининг борлиги б-н ажралиб туради. 25 та ундошдан 20 таси қаттиқ, 5 таси юмшоқ хусусиятга эга. Исмлар (от, сифат, сон, олмош) келишик б-н турланади, феъл замонлари мураккаб тусланиш шаклларига эга; тусланадиган ва тусланмайдиган феъллар мавжуд. Гапда сўз таркиби эркин. С.х.т.нинг луғат бойлигида умумславян сўзлар б-н бирга итальян, румин, юнон, турк, араб, форс тилларидан ўзлашган сўзлар ҳам анчагина.
Ҳоз. адабий С.х.т. 19-а.нинг 1-ярмида штокав лаҳжаси асосида яратилган. Адабий тилда кўплаб фонетик, морфологик ва лексик вариантлар учрайди. Адабий тил ҳудудий миллий хусусиятларнинг мажмуи сифатида яшаса хам, унда хорватча унсурлар ўзининг барқарорлиги б-н ажралиб туради.
Глаголица ва кириллицада битилган энг қад. ёдгорликлар 12-а.га мансуб. С.х.т. да лотин ва Кирилл графикалари асосидаги 2 алифбо тенг даражада қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.