Sergey Aleksandroviç Yesenin
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 86–87-b. — ziyouz.com
Yesenin Sergey Aleksandroviç [1895.21.9 (3.10), Ryazan viloyati Konstantinov, hoz. Yesenin qişloği — 1925.28.12, Sankt-Peterburg, Moskvada dafn etilgan] — rus şoiri. Ilk şe'riy töplami «Radunitsa» (1916) dayoq qalb holatlarini noziq tuyğularda berişni, tabiat b-n boğliq ruhiy keçinmalarni ifodalaşning ustasi, qiş-loq hayoti, xalq tili va qalbining bilimdoni ekanligini namoyiş etgan. 1919—22 y.larda Ye. imajinist (ijodning maqsadini asarning mazmuniga mos kelişi şart bölmagan obrazlarni öylab topişda deb tuşunuvçi)lar guruhida bölgan. «Moskva mayxonalari» (1924) va b. turkum şe'rlarida, «Kora odam» (1925) dostonida şahar hayotining yaramas tomonlari, qişloqni xonavayron qilayotgan «taraqqiyot» haqqoniy aks ettirilgan. Ye. «Anna Snegina» (1925) dostoni hamda «Şöro Rusi», «Zamin darğasi» (1925) töplamlarida «kommuna oyoqqa turğizayotgan Rus»ni anglaşga harakat qilsa ham, özini «ötmişga aylanayotgan Rus» ning şoiri deb bildi.
«Fors taronalari» şe'rlar turkumi (1924—25) Hofiz, Sa'diy, Xayyom kabi Şarq ijodkorlariga çeksiz hurmat-ehtirom mahsuli sifatida dunyoga keldi. «Jar» (1916) qissasi, «Bobil va Drujok» (1917) hikoyasi, «Temir Mirgorod» oçerkida Ye. nasriy imkoniyatlarini namoyiş etdi. Ye. 1921 y. Toşkent va Samarqand ş.larida bölgan. «Tanlangan şe'rlar», «Zamin darğasi», «Lirika: şe'rlar, dostonlar» şe'riy töplamlari E. Vohidov tomonidan özbek tiliga tarjima qilingan (1965, 1970, 1981). Toşkentda şoirning uymuzeyi oçilgan (1985). Ye.ning şaxsiy xayoti fojialar içida keçgan. U oğir ruhiy holatga tuşib qolib, Sankt-Peterburgdagi mehmonxonalardan birida özini-özi öldiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЕСЕНИН Сергей Александрович [1895.21.9 (3.10), Рязань вилояти Константинов, ҳоз. Есенин қишлоғи — 1925.28.12, Санкт-Петербург, Москвада дафн этилган] — рус шоири. Илк шеърий тўплами «Радуница» (1916) даёқ қалб ҳолатларини нозиқ туйғуларда беришни, табиат б-н боғлиқ руҳий кечинмаларни ифодалашнинг устаси, қиш-лоқ ҳаёти, халқ тили ва қалбининг билимдони эканлигини намойиш этган. 1919—22 й.ларда Е. имажинист (ижоднинг мақсадини асарнинг мазмунига мос келиши шарт бўлмаган образларни ўйлаб топишда деб тушунувчи)лар гуруҳида бўлган. «Москва майхоналари» (1924) ва б. туркум шеърларида, «Кора одам» (1925) достонида шаҳар ҳаётининг ярамас томонлари, қишлоқни хонавайрон қилаётган «тараққиёт» ҳаққоний акс эттирилган. Е. «Анна Снегина» (1925) достони ҳамда «Шўро Руси», «Замин дарғаси» (1925) тўпламларида «коммуна оёққа турғизаётган Рус»ни англашга ҳаракат қилса ҳам, ўзини «ўтмишга айланаётган Рус» нинг шоири деб билди.
«Форс тароналари» шеърлар туркуми (1924—25) Ҳофиз, Саъдий, Хайём каби Шарқ ижодкорларига чексиз ҳурмат-эҳтиром маҳсули сифатида дунёга келди. «Жар» (1916) қиссаси, «Бобил ва Дружок» (1917) ҳикояси, «Темир Миргород» очеркида Е. насрий имкониятларини намойиш этди. Е. 1921 й. Тошкент ва Самарқанд ш.ларида бўлган. «Танланган шеърлар», «Замин дарғаси», «Лирика: шеърлар, достонлар» шеърий тўпламлари Э. Воҳидов томонидан ўзбек тилига таржима қилинган (1965, 1970, 1981). Тошкентда шоирнинг уймузейи очилган (1985). Е.нинг шахсий хаёти фожиалар ичида кечган. У оғир руҳий ҳолатга тушиб қолиб, Санкт-Петербургдаги меҳмонхоналардан бирида ўзини-ўзи ўлдиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.