Serpentinit
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324-b. — ziyouz.com
Serpentinit - öta asosli toğ jinsi, doğli va yöl-yölli tuzilişga ega. Bu xususiyati b-n ilon terisini eslatadi. Şuning uçun ofiolitlar (ofis — ilon) deb ham ataladi. Oson işlov berilişi sababli ulardan bezak buyumlar va taqinçoqlar, qora metallurgiya uçun olovbardoş ğiştlar tayyorlanadi. S, asosan, tolali xrizotil, varaqli antigorit va massiv lizarditdan iborat. Doimo karbonat va magnetit qöşimçalariga ega. Kam miqdorda talk, aktinolit, tremolit, brusit, xlorit, kvars, xalsedon va b. minerallar uçraydi. S.dagi minerallar soni 70 dan oşadi. S. dunitgarsburgit tarkibli öta asosli jinslarning bosqiçli özgarişi (serpentinlaniş) tufayli vujudga keladi. Serpentinlanişning dastlabki boskiçida lizardit, keyinçalik xrizotil va yakunida antigorit şakllanadi. S. asosida xrizotilasbest, antofillit, talk va b. konlar hosil böladi. S. massivlari Ural, Şim. va Jan. Kavkaz va Pomir, Jan. Farğona vodiysi, Jan. va Şim. Nurota çuqur yer yoriqlari zonalarida, Tomditoğ va Sulton Uvays toğlarida rivojlangan. Sulton Uvaysdagi S. özgarişidan yirik Qizilsoy, Zenilbuloq, Qazğantoğ va talksimon jinslar hamda vermikulit konlari vujudga kelgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕРПЕНТИНИТ - ўта асосли тоғ жинси, доғли ва йўл-йўлли тузилишга эга. Бу хусусияти б-н илон терисини эслатади. Шунинг учун офиолитлар (офис — илон) деб ҳам аталади. Осон ишлов берилиши сабабли улардан безак буюмлар ва тақинчоқлар, қора металлургия учун оловбардош ғиштлар тайёрланади. С, асосан, толали хризотил, варақли антигорит ва массив лизардитдан иборат. Доимо карбонат ва магнетит қўшимчаларига эга. Кам миқдорда тальк, актинолит, тремолит, брусит, хлорит, кварц, халцедон ва б. минераллар учрайди. С.даги минераллар сони 70 дан ошади. С. дунитгарцбургит таркибли ўта асосли жинсларнинг босқичли ўзгариши (серпентинланиш) туфайли вужудга келади. Серпентинланишнинг дастлабки боскичида лизардит, кейинчалик хризотил ва якунида антигорит шаклланади. С. асосида хризотиласбест, антофиллит, тальк ва б. конлар ҳосил бўлади. С. массивлари Урал, Шим. ва Жан. Кавказ ва Помир, Жан. Фарғона водийси, Жан. ва Шим. Нурота чуқур ер ёриқлари зоналарида, Томдитоғ ва Султон Увайс тоғларида ривожланган. Султон Увайсдаги С. ўзгаришидан йирик Қизилсой, Зенилбулоқ, Қазғантоғ ва тальксимон жинслар ҳамда вермикулит конлари вужудга келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.