Serpentinlaniş
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 324–325-b. — ziyouz.com
Serpentinlaniş - öta asosli toğ jinslarining termal suvli eritmalar ta'sirida özgarişi. Bunda suvsiz magnezial silikatlar örnini serpentin guruhiga mansub minerallar egallaydi. S. natijasida serpentinitlar hosil böladi. Tra 400—450° dan 90—100° ga teng bölgan oralikda S. hodisasi kuzatiladi. Metamorfik S. va metasomatik S. farqlanadi. Metamorfik S. ofiolitli çuqur mintaqalar uçun xos bölib, regional metamorfizm jarayonlari b-n uzviy boğliq va u boşqa komponentlar miqdori kam darajada özgargan holda jinsda H2O ning ortişi b-n tavsiflanadi (bu esa jinsning dastlabki hajmining ortib ketişiga olib keladi). Metasomatik S. yuqori kimyoviy agressiv eritmalar b-n boğliq bölib, jinslardan MgO va SiO2 ni (jins hajmining 30% ga yaqini) ajratib çiqaradi, lekin bunda jinslarning dastlabki hajmi saqlanib qoladi. U mahalliy jarayon bölib, unça çuqur bölmagan giperbazitlarning intruzivlari uçun xosdir. S. köpgina foydali qazilmalar (xrizotilasbest konlari)ni topişda darak beruvçi belgi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕРПЕНТИНЛАНИШ - ўта асосли тоғ жинсларининг термал сувли эритмалар таъсирида ўзгариши. Бунда сувсиз магнезиал силикатлар ўрнини серпентин гуруҳига мансуб минераллар эгаллайди. С. натижасида серпентинитлар ҳосил бўлади. Тра 400—450° дан 90—100° га тенг бўлган ораликда С. ҳодисаси кузатилади. Метаморфик С. ва метасоматик С. фарқланади. Метаморфик С. офиолитли чуқур минтақалар учун хос бўлиб, регионал метаморфизм жараёнлари б-н узвий боғлиқ ва у бошқа компонентлар миқдори кам даражада ўзгарган ҳолда жинсда Н2О нинг ортиши б-н тавсифланади (бу эса жинснинг дастлабки ҳажмининг ортиб кетишига олиб келади). Метасоматик С. юқори кимёвий агрессив эритмалар б-н боғлиқ бўлиб, жинслардан MgO ва SiO2 ни (жинс ҳажмининг 30% га яқини) ажратиб чиқаради, лекин бунда жинсларнинг дастлабки ҳажми сақланиб қолади. У маҳаллий жараён бўлиб, унча чуқур бўлмаган гипербазитларнинг интрузивлари учун хосдир. С. кўпгина фойдали қазилмалар (хризотиласбест конлари)ни топишда дарак берувчи белги ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.