Seyalka

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 327–328-b. — ziyouz.com

Seyalka (rus. seyat — ekmoq), ekkiç — q.x. ekinlari va daraxtlar uruğini muayyan çuqurlikda tekis ekiş, ekinlarni öğitlaş uçun möljallangan q.x. maşinasi. Ekiş usuliga köra, katorlab, uyalab, urukni aniq taşlab (punktir) va soçib (öt uruği va öğitni) ekadigan turlarga bulinadi. Vazifasiga kura, çigit, sabzavot, poliz ekinlari, don (arpa, buğdoy, nöxat, tariq, guruç va b.), makkajöxori, boğdorçilik S.si farklanadi. Traktorlar b-n işlatiş usuliga köra, S.lar tirkama va osma; ekiş apparatlari tipiga köra, ğaltakli va diskli; soşniklari tipiga köra, diskli va ankerli turlarga bölinadi. Barça S.lar işlaş jarayoni va tuzili şi jihatdan öxşaş böladi, uruğni ekiş çuqurligi, qator oralari, qatorlar soni va şakli böyiça birbiridan farklanadi. Mas, çigit S.si çigitni qatorlab, kvadratuyalab va ziçuyalab ekişga moslaştiriladi, sabzavot S.si uruğni qatorli va lentali usullarda ekadi va h.k. S, asosan, uruğ solinadigan yaşik, ekiş apparati va soşniklardan iborat.

Özbekistonda çigit, boşoqli don (arpa, buğdoy), sabzavot ekinlari (sabzi, piyoz, rediska va turp), kartoşka ekiş, bogdorçilik (uzum, anor, anjir va b. mevali daraxt köçatlari ekiş) S.lari işlatiladi. «Özbekqişloqmaş» AJ da çigit ekiş S.si (CMX4), paxtamakkajöxori S.lari (CMX3,6/4,2 va CMX5,4), qand lavlagi, makkajöxori, karam, baqlajon, yer yonğoq, kunjut ekiş uçun möljallangan pnevmomexanik S.lari (CXM40,4, CXM40401), don S.si (SMZ24), kartoşka S.si (KC2, KC4), mayda sabzavot ekinlari S.lari (HP.302, NR.300201); «Urgançozuqamaş» AJ da çigitni anik, ekiş S.si (CTB8M), «Kimyoqişloqmaş» AJ da çigitni ekiş oldidan namlagiç apparat (USN4) va b. işlab çiqariladi.

Erta köklamda çigit endigina unib çiqqanda nihollarni sovuqdan asraş, qatqaloqning oldini oliş maqsadida ekinzorlar ustiga plyonka yopiş uçun möljallangan moslama (PRP4) («Özbekqişloqmaş» AJ) S.lar CMX4, CTX4, SÇX4 va SXU4 larga örnatiladi. Barça S.lar traktorlar b-n agregatlab işlatiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

СЕЯЛКА (рус. сеять — экмоқ), эккич — қ.х. экинлари ва дарахтлар уруғини муайян чуқурликда текис экиш, экинларни ўғитлаш учун мўлжалланган қ.х. машинаси. Экиш усулига кўра, каторлаб, уялаб, урукни аниқ ташлаб (пунктир) ва сочиб (ўт уруғи ва ўғитни) экадиган турларга булинади. Вазифасига кура, чигит, сабзавот, полиз экинлари, дон (арпа, буғдой, нўхат, тариқ, гуруч ва б.), маккажўхори, боғдорчилик С.си фаркланади. Тракторлар б-н ишлатиш усулига кўра, С.лар тиркама ва осма; экиш аппаратлари типига кўра, ғалтакли ва дискли; сошниклари типига кўра, дискли ва анкерли турларга бўлинади. Барча С.лар ишлаш жараёни ва тузили ши жиҳатдан ўхшаш бўлади, уруғни экиш чуқурлиги, қатор оралари, қаторлар сони ва шакли бўйича бирбиридан фаркланади. Мас, чигит С.си чигитни қаторлаб, квадратуялаб ва зичуялаб экишга мослаштирилади, сабзавот С.си уруғни қаторли ва лентали усулларда экади ва ҳ.к. С, асосан, уруғ солинадиган яшик, экиш аппарати ва сошниклардан иборат.

Ўзбекистонда чигит, бошоқли дон (арпа, буғдой), сабзавот экинлари (сабзи, пиёз, редиска ва турп), картошка экиш, богдорчилик (узум, анор, анжир ва б. мевали дарахт кўчатлари экиш) С.лари ишлатилади. «Ўзбекқишлоқмаш» АЖ да чигит экиш С.си (СМХ4), пахтамаккажўхори С.лари (СМХ3,6/4,2 ва СМХ5,4), қанд лавлаги, маккажўхори, карам, бақлажон, ер ёнғоқ, кунжут экиш учун мўлжалланган пневмомеханик С.лари (СХМ40,4, СХМ40401), дон С.си (СМЗ24), картошка С.си (КС2, КС4), майда сабзавот экинлари С.лари (HP.302, НР.300201); «Урганчозуқамаш» АЖ да чигитни аник, экиш С.си (СТВ8М), «Кимёқишлоқмаш» АЖ да чигитни экиш олдидан намлагич аппарат (УСН4) ва б. ишлаб чиқарилади.

Эрта кўкламда чигит эндигина униб чиққанда ниҳолларни совуқдан асраш, қатқалоқнинг олдини олиш мақсадида экинзорлар устига плёнка ёпиш учун мўлжалланган мослама (ПРП4) («Ўзбекқишлоқмаш» АЖ) С.лар СМХ4, СТХ4, СЧХ4 ва СХУ4 ларга ўрнатилади. Барча С.лар тракторлар б-н агрегатлаб ишлатилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.