Seysmograf
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 271-b. — ziyouz.com
Seysmograf (seysmo... va ...graf) — zilzila yoki portlaş paytida vujudga keladigan yer tebranişlari va silkinişlari (seysmik signallar) ni qayd qiliş uçun möljallangan asbob. Seysmik signallarni qabul qiluvçi asbob — seysmometr va bu signallarni qayd qiladigan qurilmadan iborat. S.ning galvanometrik, elektrodinamik, pyezoelektrik va b. turlari bor. Galvanometrik S.ning asosiy kismlari — taglik hamda unga biriktirilgan elastik yuk (mayatnik). Asbob tagligi tekşiriş obyektiga mahkam örnatiladi. Obyekt tebranganda mayatnik taglikka nisbatan xarakatlanadi; bu harakat seysmometrda elektr signallariga aylantiriladi va mexanik yoki fotografik usudda yozib olinadi. Elektrodinamik S.da tebranişlar asbob korpusi orkali kayd kilinadi. Korpusga prujinalar b-n biriktirilgan inert yukka nisbatan S.ning siljişi tufayli yer tebranişlari (silkinişlari) elektr signallarga aylanadi va qayd qiluvçi qurilmada yozib olinadi. Pyezoelektrik S. yordamida suyuq muhit (dengiz va burğilab oçilgan kuduklardagi suv) da zilzila yoki portlaşlar ta'sirida vujudga keladigan hajmiy sikiliş tölqinlari qayd qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕЙСМОГРАФ (сейсмо... ва ...граф) — зилзила ёки портлаш пайтида вужудга келадиган ер тебранишлари ва силкинишлари (сейсмик сигналлар) ни қайд қилиш учун мўлжалланган асбоб. Сейсмик сигналларни қабул қилувчи асбоб — сейсмометр ва бу сигналларни қайд қиладиган қурилмадан иборат. С.нинг гальванометрик, электродинамик, пьезоэлектрик ва б. турлари бор. Гальванометрик С.нинг асосий кисмлари — таглик ҳамда унга бириктирилган эластик юк (маятник). Асбоб таглиги текшириш объектига маҳкам ўрнатилади. Объект тебранганда маятник тагликка нисбатан харакатланади; бу ҳаракат сейсмометрда электр сигналларига айлантирилади ва механик ёки фотографик усудда ёзиб олинади. Электродинамик С.да тебранишлар асбоб корпуси оркали кайд килинади. Корпусга пружиналар б-н бириктирилган инерт юкка нисбатан С.нинг силжиши туфайли ер тебранишлари (силкинишлари) электр сигналларга айланади ва қайд қилувчи қурилмада ёзиб олинади. Пьезоэлектрик С. ёрдамида суюқ муҳит (денгиз ва бурғилаб очилган кудуклардаги сув) да зилзила ёки портлашлар таъсирида вужудга келадиган ҳажмий сикилиш тўлқинлари қайд қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.