Seysmotektonika
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 273–274-b. — ziyouz.com
Seysmotektonika (seysmo... va tektonika) — zilzilaning vujudga keliş geologik şaroitlarini örganuvçi mustaqil fan sohasi. S. 20-a. da vujudga kelgan, asosiy vazifasi seysmik xavfni kamaytiriş maqsadida zilzilalar genezisini örganib, qayerda, qanday kuç b-n sodir bölişini başorat qilişga qaratilgan. Illy sababdan S. Yer ostida bölayotgan geodinamik jarayonlar oqibatida zilzila öçoklarining şakllaniş xususiyatlarini örganadi. Bu xususiyatlar köproq tebranişlar böladigan joyning geologik tuzilişiga, qatlamlarning deformatsiyasiga, tektonik struktura va uzilmalarning rivojlaniş şart-şaroitlariga boğliq. S.ning asosiy tadqiqot xududlariga Alp davri va hoz. zamon tektonik harakatlarning faollinişi natijasida rivojlanayotgan Örta dengiz tizma toğlari, Tinç okean burmalaniş oblastlari, qit'alarda joylaşgan epiplatforma, epigeosinklinal orogenlari, rift zonalari kiradi. Örta Osiyo hududida olib borilgan izlanişlar natijasida kontinental Yer pöstidagi tektonik zilzilalar energiyasi seismogen geologik strukturalarning tiplari b-n boğliqligi qonuniyati kaşf etildi. Bu kaşfiyot «Gubinning seysmotektonika qonuni» deb ataladi. Eng kuçli zilzilalar Yer şarining ana şu hududlarida namoyon böladi. Zilzilalar genezisini örganişda olingan ma'lumotlar asosida seysmik hududlaştiriş xaritalari tuziladi (q. Seysmik xarşpalar).
Ad:. Ibragimov R. N ., Seysmotektonika Ferganskoy vpadini, T., 1970.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕЙСМОТЕКТОНИКА (сейсмо... ва тектоника) — зилзиланинг вужудга келиш геологик шароитларини ўрганувчи мустақил фан соҳаси. С. 20-а. да вужудга келган, асосий вазифаси сейсмик хавфни камайтириш мақсадида зилзилалар генезисини ўрганиб, қаерда, қандай куч б-н содир бўлишини башорат қилишга қаратилган. Illy caбабдан С. Ер остида бўлаётган геодинамик жараёнлар оқибатида зилзила ўчокларининг шаклланиш хусусиятларини ўрганади. Бу хусусиятлар кўпроқ тебранишлар бўладиган жойнинг геологик тузилишига, қатламларнинг деформациясига, тектоник структура ва узилмаларнинг ривожланиш шарт-шароитларига боғлиқ. С.нинг асосий тадқиқот худудларига Альп даври ва ҳоз. замон тектоник ҳаракатларнинг фаоллиниши натижасида ривожланаётган Ўрта денгиз тизма тоғлари, Тинч океан бурмаланиш областлари, қитъаларда жойлашган эпиплатформа, эпигеосинклиналь орогенлари, рифт зоналари киради. Ўрта Осиё ҳудудида олиб борилган изланишлар натижасида континентал Ер пўстидаги тектоник зилзилалар энергияси сеисмоген геологик структураларнинг типлари б-н боғлиқлиги қонунияти кашф этилди. Бу кашфиёт «Губиннинг сейсмотектоника қонуни» деб аталади. Энг кучли зилзилалар Ер шарининг ана шу ҳудудларида намоён бўлади. Зилзилалар генезисини ўрганишда олинган маълумотлар асосида сейсмик ҳудудлаштириш хариталари тузилади (қ. Сейсмик харшпалар).
Ад:. Ибрагимов Р. Н ., Сейсмотектоника Ферганской впадины, Т., 1970.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.