Şahar vodoprovod tarmoği
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 76-b. — ziyouz.com
Şahar vodoprovod tarmoği — şahar suv ta'minoti tizimining asosiy qismlaridan biri; muayyan şahar hududidagi suv iste'mol qilinadigan joylarga suv yuboriladigan vodoprovod tarmoği. Iste'molçilarni suv bilan bir meyorda va uzluksiz ta'minlaş uçun taşkil qilinadi. Buning uçun Ş.v.t. mavzelar böyiça berk konturhalqalar şaklida quriladi. Ş.v.t. magistral liniyalar va taqsimlaş tarmoqlariga bölinadi. Köçalarga yotqiziladigan magistral vodoprovod tarmoği liniyalariga iste'molçilar (binolar, inşootlar va boşqalar)ga ötkaziladigan taqsimlaş tarmoqlari ulanadi. Quvurlar vodoprovod tarmogidagi zarur bosim kuçiga, yer tuproğining qattiqyumşoqligiga, quvur yotqiziş usuli va iqtisodiy omillarga qarab tanlanadi. Yer ostiga yotqiziladigan quvurlar çöyan, pölat, asbestsement, plastmassa va boşqalardan tayyorlanadi. Quvur yotqiziş çuqurligi tuproqning muzlaş darajasiga, suvning trasiga va tarmoqning iş rejimiga boğliq. Mas, Toşkent şahri uçun bu çuqurlik 2,5 m ni taşkil etadi. Ş.v.t. zulfin va ventillar, suv oliş qurilmalari — öt öçiriş gidrantlari bilan jihozlanadi. Gidrant va zulfinlar maxsus quduqlarga örnatilib, metall qopqoqlar bilan yopiladi. Ş.v.t.da (aholi yaşaydigan joylarda) suv bosimi 6 at dan oşmasligi lozim. Alohida köp qavatli binolarga yetarli bosimda suv beriş uçun nasos styasi örnatiladi, avariya vaqtida vodoprovod tarmoğining şikastlangan qismidagi suv töxtatiladi; bunda tarmoqning boşqa liniyalariga keladigan suv töxtatilmaydi. Öt öçiriş uçun möljallangan vodoprovod tarmoqlari halqa şaklida quriladi.
Ş.v.t.ni, ayniqsa, halqasimon tarmoq va bir neça nasos styalaridan suv oluvçi tarmoqni hisoblaş juda qiyin va murakkab bölgani uçun kompyuterlardan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАҲАР ВОДОПРОВОД ТАРМОҒИ — шаҳар сув таъминоти тизимининг асосий қисмларидан бири; муайян шаҳар ҳудудидаги сув истеъмол қилинадиган жойларга сув юбориладиган водопровод тармоғи. Истеъмолчиларни сув билан бир меъёрда ва узлуксиз таъминлаш учун ташкил қилинади. Бунинг учун Ш.в.т. мавзелар бўйича берк контурҳалқалар шаклида қурилади. Ш.в.т. магистрал линиялар ва тақсимлаш тармоқларига бўлинади. Кўчаларга ётқизиладиган магистрал водопровод тармоғи линияларига истеъмолчилар (бинолар, иншоотлар ва бошқалар)га ўтказиладиган тақсимлаш тармоқлари уланади. Қувурлар водопровод тармогидаги зарур босим кучига, ер тупроғининг қаттиқюмшоқлигига, қувур ётқизиш усули ва иқтисодий омилларга қараб танланади. Ер остига ётқизиладиган қувурлар чўян, пўлат, асбестцемент, пластмасса ва бошқалардан тайёрланади. Қувур ётқизиш чуқурлиги тупроқнинг музлаш даражасига, сувнинг трасига ва тармоқнинг иш режимига боғлиқ. Мас, Тошкент шаҳри учун бу чуқурлик 2,5 м ни ташкил этади. Ш.в.т. зулфин ва вентиллар, сув олиш қурилмалари — ўт ўчириш гидрантлари билан жиҳозланади. Гидрант ва зулфинлар махсус қудуқларга ўрнатилиб, металл қопқоқлар билан ёпилади. Ш.в.т.да (аҳоли яшайдиган жойларда) сув босими 6 ат дан ошмаслиги лозим. Алоҳида кўп қаватли биноларга етарли босимда сув бериш учун насос стяси ўрнатилади, авария вақтида водопровод тармоғининг шикастланган қисмидаги сув тўхтатилади; бунда тармоқнинг бошқа линияларига келадиган сув тўхтатилмайди. Ўт ўчириш учун мўлжалланган водопровод тармоқлари ҳалқа шаклида қурилади.
Ш.в.т.ни, айниқса, ҳалқасимон тармоқ ва бир неча насос стяларидан сув олувчи тармоқни ҳисоблаш жуда қийин ва мураккаб бўлгани учун компьютерлардан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.