Şahar yer osti xöjaligi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 76–77-b. — ziyouz.com
Şahar yer osti xöjaligi - şahar kommunal xöjaligiga va sanoat korxonalarining işlab çiqariş ehtiyojlariga xizmat körsatiş uçun möljallangan yer osti muhandislikkommunikatsiyasi va yordamçi qurilmalari majmui. Bunga turli quvurlar (truboprovodlar) va kabellar, turar joy, jamoat hamda sanoat binolaridan çiqariladigan va ularga kiritiladigan kommunikatsiyalar, ekspluatatsiya qilinadigan quduqlar, kameralar va boşqalar kiradi. Quvurlar va kabellar köpinça qurilgan binolarga parallel holda, tarqatiladigan şoxobçalar muayyan mavze (kvartal) içidagi hududlar böyiça yotqiziladi. Yer osti tarmoqlari (muhandislik kommunikatsiyasi) alohida, birlaştirilgan va kollektorli tarzda joylaştiriladi. Quvurlar va kabellarni alohida joylaştirişda har qaysi tarmoq uçun alohida çuqur (tranşeya) kovlanadi. Birlaştirilgan usulda joylaştirişda turli maqsadga möljallangan quvurlar poğonapoğona şaklda bitta çuqurga yotqiziladi. Kollektorli joylaştirişda suv va issiqlik quvurlari hamda kabellar bitta umumiy kollektorga yotqiziladi. Kollektorlar avtomatik şamollatiş tizimi bilan jihozlanadi. Kollektorli usulda yotqizilgan quvurlar va kabellarning xizmat muddati boşqa usullardagiga nisbatan ança katta bölgani uçun bu usuldan keng foydalaniladi. Yiğma temirbeton kollektorlar ança samarali hisoblanadi. Şahar metropolitenini ham Ş.ye.o.x.ga kiritiş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАҲАР ЕР ОСТИ ХЎЖАЛИГИ - шаҳар коммунал хўжалигига ва саноат корхоналарининг ишлаб чиқариш эҳтиёжларига хизмат кўрсатиш учун мўлжалланган ер ости муҳандисликкоммуникацияси ва ёрдамчи қурилмалари мажмуи. Бунга турли қувурлар (трубопроводлар) ва кабеллар, турар жой, жамоат ҳамда саноат биноларидан чиқариладиган ва уларга киритиладиган коммуникациялар, эксплуатация қилинадиган қудуқлар, камералар ва бошқалар киради. Қувурлар ва кабеллар кўпинча қурилган биноларга параллел ҳолда, тарқатиладиган шохобчалар муайян мавзе (квартал) ичидаги ҳудудлар бўйича ётқизилади. Ер ости тармоқлари (муҳандислик коммуникацияси) алоҳида, бирлаштирилган ва коллекторли тарзда жойлаштирилади. Қувурлар ва кабелларни алоҳида жойлаштиришда ҳар қайси тармоқ учун алоҳида чуқур (траншея) ковланади. Бирлаштирилган усулда жойлаштиришда турли мақсадга мўлжалланган қувурлар поғонапоғона шаклда битта чуқурга ётқизилади. Коллекторли жойлаштиришда сув ва иссиқлик қувурлари ҳамда кабеллар битта умумий коллекторга ётқизилади. Коллекторлар автоматик шамоллатиш тизими билан жиҳозланади. Коллекторли усулда ётқизилган қувурлар ва кабелларнинг хизмат муддати бошқа усуллардагига нисбатан анча катта бўлгани учун бу усулдан кенг фойдаланилади. Йиғма темирбетон коллекторлар анча самарали ҳисобланади. Шаҳар метрополитенини ҳам Ш.е.о.х.га киритиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.