Şahobiddin Marjoniy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 212–213-b. — ziyouz.com
Marjoniy Şahobiddin (töliq nomi: Şahobiddin bin Bahouddin bin Subhon bin Abdul Karim al-Marjoniy) (1818, Qozon ş. yaqinidagi Yapançi qişloği — Kozon, 1889) — ma'rifatparvar va faylasuf, tarixçi va ilohiyotçi olim, tatar xalqi ilmiy tarixining asosçisi. 1838—43, 1845— 49 i.da M. Buxorodagi Kökaldoş va Mir Arab, 1843—45 y.da Samarqanddagi Şerdor madrasalarida öqidi va dare berdi. S. Ayniynnng yozişiça, amir Nasrulloning ta'qibidan söng qisqa muddat Samarqandda yaşadi. U Buxoro va Samarqandda arab va fors tillarini puxta örgandi, şarq falsafasi va tarixi b-n tanişdi, mat. va astronomiya b-n şuğullandi. M. Buxoroda olim sifatida şakllandi va Kursaviy ilmiy merosi b-n tanişdi. Ahmad Doniş b-n hamkorlikda ma'rifatparvarlik ğoyalarini tarqatişda jonbozlik körsatdi. M. Buxoroda «Movarounnahr maşhur ulamolarining ahvoli va işlari» hamda Kursaviyning Buxorodagi faoliyati va mahalliy hokimiyat b-n murakkab munosabati töğrisidagi asarini yezdi. Turkiston tarixi va geo-gr.siga oid köplab asarlari mavjud, xususan, uning 10— 12-a.larda Movaro-unnahr xonaqolari va tasavvufning ahvoli, Turkistondan yetişib çiqqan buyuk allomalar haqidagi tadqiqotlari diqqatga sazovor.
1850 y.da Qozondagi katta Jome masjidi imomi, 1867 y.da muhtasibi. Ayni paytda Kozon tatar öqituvçilari maktabida dare berdi (1876—84). 30 dan ortiq yirik asarlar muallifi. Kursaviy, M, Axmad Donişning islom dinini isloh qiliş va ma'rifatparvarlik ğoyalari keyinçalik jadidçilik harakatining vujudga kelişida muayyan darajada xizmat qildi.
Ad.: Islam v tatarskom mire: istoriya i sovremennost, Kazan, 1997; Mardjani: Naslediye i sovremennost, Kazan, 1998; Yusupov M. X., Şigabutdin Mardjani kak istorik, Kazan, 1981.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРЖОНИЙ Шаҳобиддин (тўлиқ номи: Шаҳобиддин бин Баҳоуддин бин Субҳон бин Абдул Карим ал-Маржоний) (1818, Қозон ш. яқинидаги Япанчи қишлоғи — Козон, 1889) — маърифатпарвар ва файласуф, тарихчи ва илоҳиётчи олим, татар халқи илмий тарихининг асосчиси. 1838—43, 1845— 49 и.да М. Бухородаги Кўкалдош ва Мир Араб, 1843—45 й.да Самарқанддаги Шердор мадрасаларида ўқиди ва даре берди. С. Айнийнннг ёзишича, амир Насруллонинг таъқибидан сўнг қисқа муддат Самарқандда яшади. У Бухоро ва Самарқандда араб ва форс тилларини пухта ўрганди, шарқ фалсафаси ва тарихи б-н танишди, мат. ва астрономия б-н шуғулланди. М. Бухорода олим сифатида шаклланди ва Курсавий илмий мероси б-н танишди. Аҳмад Дониш б-н ҳамкорликда маърифатпарварлик ғояларини тарқатишда жонбозлик кўрсатди. М. Бухорода «Мовароуннаҳр машҳур уламоларининг аҳволи ва ишлари» ҳамда Курсавийнинг Бухородаги фаолияти ва маҳаллий ҳокимият б-н мураккаб муносабати тўғрисидаги асарини езди. Туркистон тарихи ва гео-гр.сига оид кўплаб асарлари мавжуд, хусусан, унинг 10— 12-а.ларда Моваро-уннаҳр хонақолари ва тасаввуфнинг аҳволи, Туркистондан етишиб чиққан буюк алломалар ҳақидаги тадқиқотлари диққатга сазовор.
1850 й.да Қозондаги катта Жоме масжиди имоми, 1867 й.да муҳтасиби. Айни пайтда Козон татар ўқитувчилари мактабида даре берди (1876—84). 30 дан ортиқ йирик асарлар муаллифи. Курсавий, М, Ахмад Донишнинг ислом динини ислоҳ қилиш ва маърифатпарварлик ғоялари кейинчалик жадидчилик ҳаракатининг вужудга келишида муайян даражада хизмат қилди.
Ад.: Ислам в татарском мире: история и современность, Казань, 1997; Марджани: Наследие и современность, Казань, 1998; Юсупов М. X., Шигабутдин Марджани как историк, Казань, 1981.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.