Şahrisabz tumani

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84–85-b. — ziyouz.com

Şahrisabz tumani - Qaşqadaryo viloyatidagi tuman. 1926 yil 29 sentyabrda taşkil etilgan. Şim.dan Kitob tumani, şarqdan Tojikiston, Surxondaryo viloyati, jan.dan Yakkaboğ, Qamaşi, ğarbdan Çiroqçi tumanlari bilan çegaradoş. Mayd. 1,70 ming km2. Aholisi 272,4 ming kişi (2004). Tumanda 1 şahar (Şahrisabz): 1 şaharça (Miroqi), 12 ta qişloq fuqarolar yiğini (Dukçi, Kunçiqar, Möminobod, Na'maton, Oqsuv, Tödamaydon, Xitoy, Şakarteri, Şamaton, Özbekiston, Qutçi, Hisorak) bor. Markazi — Şahrisabz şahri

Tabiati. Tuman hududi Qaşqadaryo viloyatining şim.şarqiy qismida, Hisor toğlarining etaklarida joylaşgan. Tumanning ğarbi oçiq voha — Qarşi çöliga tutaşib ketadigan tekislikdan iborat. Toğlardan oqib tuşadigan Oqsuv, Qaşqadaryo, Tanxozdaryo, Qizildaryo, Tamşuş, Miroqi daryolari jarliklar hosil qilgan. Miroqi toğ etaklaridan qora marmar qazib olinadi. Iqlimi kontinental. Yillik örtaça tra 14,7°. Yanv.ning örtaça t-rasi 0,8°, eng past tra —26°.

Iyulning örtaça t-rasi 28°, eng yuqori tra 43°. Iiliga 545 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri — 219 kun.

Tuproqlari böz, jigarrang va qönğir toğörmon tuproqlari. Yovvoyi ösimliklardan qönğirboş, rang, şuvoq, oqquray, paşmak, şöra, buğdoyiq, kovrak, qarğaoyoq, qamiş, yulğun, yantoq, toğ yon bağirlarida arça, dölana, toğolça, çinor ösadi. Yovvoyi hayvonlardan qobon, böri, ayiq, jayran, qöşoyoq, yumronqoziq, jayra va boşqalar uçraydi.

Aholisi, asosan, özbeklar; şuningdek, tojik, tatar, rus va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 160,2 kişi. Şahar aholisi 98 ming, qişloq aholisi 174,4 ming kişi (2004).

Xöjaligi. Tuman xöjaligi, asosan, q.x.ga ixtisoslaşgan. Ş.t.da 9 qöşma korxona, kiçik korxonalar, 1300 ga yaqin xususiy korxona, 14 şirkat korxonasi, 19 aksiyadorlik jamiyati mavjud. Q.x.ning yetakçi tarmoği paxtaçilik. Şuningdek, ğallaçilik, çorvaçilik, pillaçilik ham rivojlangan. Q.x.da suğoriladigan yerlar 18 ming ga, şu jumladan, 5,8 ming ga yerga paxta, 2,0 ming ga yerga sabzavot va poliz, 2,0 ming ga yerga beda, 0,3 ming ga yerga kartoşka ekiladi. 3,4 ming ga yer boğ. Tumanda 12 şirkat xöjaligi, 4 ta xöjaliklararo korxona, 478 ta fermer xöjaligi bor (2004). Hisorak suv ombori qurilgan. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 52,7 ming qoramol, 51,6 ming qöy va eçki, 800 dan ziyod yilqi, 177,5 ming parranda boqiladi.

2003/04 öquv yilida 109 ta umumiy ta'lim maktabida 69 ming öquvçi ta'lim olgan. Tuman hududida 11 ta klub, 11 ta madaniyat uyi, madaniyat va istirohat boği, muzey, 60 kutubxona tarmoği, 2 stadion mavjud. Tumandagi 14 ta kasalxona, 8 poliklinika, 18 ta qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 13 qişloq vraçlik punktida 775 vraç, 3,5 ming örta tibbiy xodim işlaydi.

Tuman hududi orqali Toşkent—Kitob poyezdi ötadi. Şahrisabz bilan Toşkent, Samarqand, Buxoro, Qarşi, Termiz, Denov örtasida va Şahrisabz bilan Hazora, Şamaton, Qoraloyça qişloqlari orasida avtobuslar qatnaydi. Tumandagi asosiy me'moriy yodgorliklar Şahrisabzda joylaşgan. 1931 yildan tuman «Keş» gaz. naşr etiladi (adadi 2182).

Qahramon Rajabov, Alişer Vasiyev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШАҲРИСАБЗ ТУМАНИ - Қашқадарё вилоятидаги туман. 1926 йил 29 сентябрда ташкил этилган. Шим.дан Китоб тумани, шарқдан Тожикистон, Сурхондарё вилояти, жан.дан Яккабоғ, Қамаши, ғарбдан Чироқчи туманлари билан чегарадош. Майд. 1,70 минг км2. Аҳолиси 272,4 минг киши (2004). Туманда 1 шаҳар (Шаҳрисабз): 1 шаҳарча (Мироқи), 12 та қишлоқ фуқаролар йиғини (Дукчи, Кунчиқар, Мўминобод, Наъматон, Оқсув, Тўдамайдон, Хитой, Шакартери, Шаматон, Ўзбекистон, Қутчи, Ҳисорак) бор. Маркази — Шаҳрисабз шаҳри

Табиати. Туман ҳудуди Қашқадарё вилоятининг шим.шарқий қисмида, Ҳисор тоғларининг этакларида жойлашган. Туманнинг ғарби очиқ воҳа — Қарши чўлига туташиб кетадиган текисликдан иборат. Тоғлардан оқиб тушадиган Оқсув, Қашқадарё, Танхоздарё, Қизилдарё, Тамшуш, Мироқи дарёлари жарликлар ҳосил қилган. Мироқи тоғ этакларидан қора мармар қазиб олинади. Иқлими континентал. Йиллик ўртача тра 14,7°. Янв.нинг ўртача т-раси 0,8°, энг паст тра —26°.

Июлнинг ўртача т-раси 28°, энг юқори тра 43°. Иилига 545 мм ёғин тушади. Вегетация даври — 219 кун.

Тупроқлари бўз, жигарранг ва қўнғир тоғўрмон тупроқлари. Ёввойи ўсимликлардан қўнғирбош, ранг, шувоқ, оққурай, пашмак, шўра, буғдойиқ, коврак, қарғаоёқ, қамиш, юлғун, янтоқ, тоғ ён бағирларида арча, дўлана, тоғолча, чинор ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан қобон, бўри, айиқ, жайран, қўшоёқ, юмронқозиқ, жайра ва бошқалар учрайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар; шунингдек, тожик, татар, рус ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 160,2 киши. Шаҳар аҳолиси 98 минг, қишлоқ аҳолиси 174,4 минг киши (2004).

Хўжалиги. Туман хўжалиги, асосан, қ.х.га ихтисослашган. Ш.т.да 9 қўшма корхона, кичик корхоналар, 1300 га яқин хусусий корхона, 14 ширкат корхонаси, 19 акциядорлик жамияти мавжуд. Қ.х.нинг етакчи тармоғи пахтачилик. Шунингдек, ғаллачилик, чорвачилик, пиллачилик ҳам ривожланган. Қ.х.да суғориладиган ерлар 18 минг га, шу жумладан, 5,8 минг га ерга пахта, 2,0 минг га ерга сабзавот ва полиз, 2,0 минг га ерга беда, 0,3 минг га ерга картошка экилади. 3,4 минг га ер боғ. Туманда 12 ширкат хўжалиги, 4 та хўжаликлараро корхона, 478 та фермер хўжалиги бор (2004). Ҳисорак сув омбори қурилган. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 52,7 минг қорамол, 51,6 минг қўй ва эчки, 800 дан зиёд йилқи, 177,5 минг парранда боқилади.

2003/04 ўқув йилида 109 та умумий таълим мактабида 69 минг ўқувчи таълим олган. Туман ҳудудида 11 та клуб, 11 та маданият уйи, маданият ва истироҳат боғи, музей, 60 кутубхона тармоғи, 2 стадион мавжуд. Тумандаги 14 та касалхона, 8 поликлиника, 18 та қишлоқ врачлик амбулаторияси, 13 қишлоқ врачлик пунктида 775 врач, 3,5 минг ўрта тиббий ходим ишлайди.

Туман ҳудуди орқали Тошкент—Китоб поезди ўтади. Шаҳрисабз билан Тошкент, Самарқанд, Бухоро, Қарши, Термиз, Денов ўртасида ва Шаҳрисабз билан Ҳазора, Шаматон, Қоралойча қишлоқлари орасида автобуслар қатнайди. Тумандаги асосий меъморий ёдгорликлар Шаҳрисабзда жойлашган. 1931 йилдан туман «Кеш» газ. нашр этилади (адади 2182).

Қаҳрамон Ражабов, Алишер Васиев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.