Şahrixon
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 86-b. — ziyouz.com
Şahrixon — Andijon viloyati Şahrixon tumanidagi şahar, tuman markazi, viloyatning jan.ğarbida, Şahrixonsoy sohilida joylaşgan. Şarq va jan. dan Katta Fargona kanali oqib ötadi. Andijon şahridan 25 km. T.y. stansiyasi. Aholisi 61,3 ming kişi (2004).
Ş. 1809—21 yillarda Qöqon xoni Amir Umarxon farmoni bilan qurilgan (nomi şundan). Öşa davrda xon farmoni bilan Ş. bozoriga kelib savdo qiluvçilardan yiğim puli olinmagan. Natijada şaharga keluvçi karvonlar soni köpaygan. 19-asr oxirida şaharda bir qança korxona, şu jumladan, paxta tozalaş z-di işlab turgan, 27 ta guzar, Örda masjidi va minoralar bölgan.
Ş. hunarmandçilik buyumlari bilan maşhur. Ayniqsa, piçoqçilik, beşikçilik, kosibçilik, döppidözlik, misgarlik hunarlari san'at darajasiga yetgan. 1916 yilda rus podşosining mahalliy aholini mardikorlikka safarbar etilişiga qarşi xalq ğalayoni bölib ötgan. 1928 yilda şaharga Asakadan 15 km uzunlikdagi t.y. ötkazilgan.
Ş.da tikuvçilik, trikotaj, paxta tozalaş, töqimaçilik korxonalari, quriliş taşkilotlari, avtokorxona işlab turibdi. Şuningdek, Özbekiston—Xitoy «RivojTyanjin», Özbekiston—Hindiston «RivojNorind», Özbekiston—Germaniya «Interteks», Özbekiston—Rossiya «Anteks» qöşma korxonalari faoliyat körsatadi. 10 umumiy ta'lim maktabi, 2 kasb-hunar kolleji, litsey, 2 musiqa maktabi, 1 sport maktabi, muzey, madaniyat saroyi, markaziy kutubxona va uning tarmoklari işlab turibdi. 2 kasalxona, 3 poliklinika, tez tibbiy yordam markazi, sanatoriy aholiga xizmat körsatadi. Şahar yonidan Toşkent—Öş avtomobil yöli ötgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАҲРИХОН — Андижон вилояти Шаҳрихон туманидаги шаҳар, туман маркази, вилоятнинг жан.ғарбида, Шаҳрихонсой соҳилида жойлашган. Шарқ ва жан. дан Катта Фаргона канали оқиб ўтади. Андижон шаҳридан 25 км. Т.й. станцияси. Аҳолиси 61,3 минг киши (2004).
Ш. 1809—21 йилларда Қўқон хони Амир Умархон фармони билан қурилган (номи шундан). Ўша даврда хон фармони билан Ш. бозорига келиб савдо қилувчилардан йиғим пули олинмаган. Натижада шаҳарга келувчи карвонлар сони кўпайган. 19-аср охирида шаҳарда бир қанча корхона, шу жумладан, пахта тозалаш з-ди ишлаб турган, 27 та гузар, Ўрда масжиди ва миноралар бўлган.
Ш. ҳунармандчилик буюмлари билан машҳур. Айниқса, пичоқчилик, бешикчилик, косибчилик, дўппидўзлик, мисгарлик ҳунарлари санъат даражасига етган. 1916 йилда рус подшосининг маҳаллий аҳолини мардикорликка сафарбар этилишига қарши халқ ғалаёни бўлиб ўтган. 1928 йилда шаҳарга Асакадан 15 км узунликдаги т.й. ўтказилган.
Ш.да тикувчилик, трикотаж, пахта тозалаш, тўқимачилик корхоналари, қурилиш ташкилотлари, автокорхона ишлаб турибди. Шунингдек, Ўзбекистон—Хитой «РивожТянжинь», Ўзбекистон—Ҳиндистон «РивожНоринд», Ўзбекистон—Германия «Интертекс», Ўзбекистон—Россия «Антекс» қўшма корхоналари фаолият кўрсатади. 10 умумий таълим мактаби, 2 касб-ҳунар коллежи, лицей, 2 мусиқа мактаби, 1 спорт мактаби, музей, маданият саройи, марказий кутубхона ва унинг тармоклари ишлаб турибди. 2 касалхона, 3 поликлиника, тез тиббий ёрдам маркази, санаторий аҳолига хизмат кўрсатади. Шаҳар ёнидан Тошкент—Ўш автомобиль йўли ўтган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.