Şamşod
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28-b. — ziyouz.com
Şamşod (Buxus) — şamşoddoşlar oilasiga mansub doim yaşil daraxtlar va butalar turkumi. Jan. Şarqiy va Şarqiy Osiyoda, Örta dengiz atroflarida, Hindistonda, Sokorta va Madagaskar o.larida hamda Afrikada ularning 40 dan ortiq (ba'zi ma'lumotlarga qaraganda 70) turi tarqalgan. Kserofil butazorlarda, barg tökadigan, aralaş örmonlarning eng pastki qismida ösadi. Barglari ellipssimon yoki dumaloq, qalin. Gullari mayda, bir jinsli, töpgulga yiğilgan, xuşböy. Erta köklamda gullaydi. Çetdan çanglanadi. Mevasi uç uyali kösakça, uruğlari qora, yaltiroq. Ş. ning 2 ta noyob (relikt) turi: kol xida Ş. i (V. colchica) Ğarb. Zakavkazyeda va girkan Ş. i (B.hyrcana) Talişda usadi. Uning 4 turi introduksiyalaşgan bölib, ulardan yaşil Ş. (V. sempervirens) Özbekistonda ham östiriladi. Serbarg buta yoki barglari yaltiroq daraxt. Juda sekin ösadi (300— 400 yoşli daraxtining böyi 20 m dan oşmaydi). Qattiq sariq yoğoçidan musiqa asboblari, sovğalar uçun turli mayda öymakorlik mahsulotlari tayyorlanadi. Şahar şaroitiga çidamli. Uruğidan, köproq qalamçalaridan köpaytiriladi. Manzarali ösimlik sifatida xiyobonlarda östiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАМШОД (Buxus) — шамшоддошлар оиласига мансуб доим яшил дарахтлар ва буталар туркуми. Жан. Шарқий ва Шарқий Осиёда, Ўрта денгиз атрофларида, Ҳиндистонда, Сокорта ва Мадагаскар о.ларида ҳамда Африкада уларнинг 40 дан ортиқ (баъзи маълумотларга қараганда 70) тури тарқалган. Ксерофиль бутазорларда, барг тўкадиган, аралаш ўрмонларнинг энг пастки қисмида ўсади. Барглари эллипссимон ёки думалоқ, қалин. Гуллари майда, бир жинсли, тўпгулга йиғилган, хушбўй. Эрта кўкламда гуллайди. Четдан чангланади. Меваси уч уяли кўсакча, уруғлари қора, ялтироқ. Ш. нинг 2 та ноёб (реликт) тури: кол хида Ш. и (В. colchica) Ғарб. Закавказьеда ва гиркан Ш. и (B.hyrcana) Талишда усади. Унинг 4 тури интродукциялашган бўлиб, улардан яшил Ш. (В. sempervirens) Ўзбекистонда ҳам ўстирилади. Сербарг бута ёки барглари ялтироқ дарахт. Жуда секин ўсади (300— 400 ёшли дарахтининг бўйи 20 м дан ошмайди). Қаттиқ сариқ ёғочидан мусиқа асбоблари, совғалар учун турли майда ўймакорлик маҳсулотлари тайёрланади. Шаҳар шароитига чидамли. Уруғидан, кўпроқ қаламчаларидан кўпайтирилади. Манзарали ўсимлик сифатида хиёбонларда ўстирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.