Şansi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32-b. — ziyouz.com
Şansi — Xitoydagi provinsiya. Xuanxe daryosi örta oqimi havzasida. Mayd. 157 ming km2. Aholisi 31,7 mln. kişi (1999). Ma'muriy markazi — Tayyuan ş. Ş. hududi Şansi platosi va Lyossli platoning şarqiy qismida joylaşgan. Iqlimi mö'tadil, mussonli, örtaça tra yanv.da —16° dan (şim.da) —2° gaça (jan.da), iyulda 20—25°. Yillik yoğin 400—500 mm. Ğarb va şim.garbida çala çöl ösimliklari ösadi, şarqidagi balandlik mintaqalarida aralaş va keng bargli örmonlar saklangan.
Ş. — Xitoyning sanoati rivojlangan provinsiyalaridan. Kumir, metallurgiya, maşinasozlik, kimyo, töqimaçilik, oziqovqat sanoatlari rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari — Tayyuan, Datun va Yansyuan ş.lari. Hunarmandçilikda metall va çinni buyumlar yasaladi, ipak matolar, gilam töqiladi. Tayyuan, Datunda quriliş materiallari işlab çiqariladi. Ş. — Xitoyning qad. dehqonçilik rni. Suğorib dehqonçilik qilinadi. Asosiy ekini — donli ekinlar (buğdoy, gaolyan, makkajöxori, suli va b.). Texnika ekinlaridan paxta va ziğir, kunjut, yer yonğoq, qand lavlagi ekiladi. Çorvaçilikda koramol, eşak va qöy boqiladi.
Ş. hududida Yanşao madaniyati qoldiklari topilgan. Mil. av. 7—5-a. larda Szin podşoligi, mil. av. 5—3-a. larda Çjao va b. bir qança podşohliklar tarkibida bölgan. 14-a.dan boşlab hoz. nomda, 17-a.dan Xitoyning Ş. provinsiyasi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАНЬСИ — Хитойдаги провинция. Хуанхэ дарёси ўрта оқими ҳавзасида. Майд. 157 минг км2. Аҳолиси 31,7 млн. киши (1999). Маъмурий маркази — Тайюань ш. Ш. ҳудуди Шаньси платоси ва Лёссли платонинг шарқий қисмида жойлашган. Иқлими мўътадил, муссонли, ўртача тра янв.да —16° дан (шим.да) —2° гача (жан.да), июлда 20—25°. Йиллик ёғин 400—500 мм. Ғарб ва шим.гарбида чала чўл ўсимликлари ўсади, шарқидаги баландлик минтақаларида аралаш ва кенг баргли ўрмонлар сакланган.
Ш. — Хитойнинг саноати ривожланган провинцияларидан. Кумир, металлургия, машинасозлик, кимё, тўқимачилик, озиқовқат саноатлари ривожланган. Асосий саноат марказлари — Тайюань, Датун ва Янцюань ш.лари. Ҳунармандчиликда металл ва чинни буюмлар ясалади, ипак матолар, гилам тўқилади. Тайюань, Датунда қурилиш материаллари ишлаб чиқарилади. Ш. — Хитойнинг қад. деҳқончилик рни. Суғориб деҳқончилик қилинади. Асосий экини — донли экинлар (буғдой, гаолян, маккажўхори, сули ва б.). Техника экинларидан пахта ва зиғир, кунжут, ер ёнғоқ, қанд лавлаги экилади. Чорвачиликда корамол, эшак ва қўй боқилади.
Ш. ҳудудида Яншао маданияти қолдиклари топилган. Мил. ав. 7—5-а. ларда Цзинь подшолиги, мил. ав. 5—3-а. ларда Чжао ва б. бир қанча подшоҳликлар таркибида бўлган. 14-а.дан бошлаб ҳоз. номда, 17-а.дан Хитойнинг Ш. провинцияси.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.