Şaqildoq ilonlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Şaqildoq ilonlar ŞAQILDOQ ILONLAR, çinqiroq ilonlar — zaharli ilonlar oilasi. Uz. 3,6 m gaça. Boşining 2 yonida (közi bilan burun teşiklari oraliğida) issiq qonli hayvonlarni masofadan sezadigan 2 ta issiq sezuvçi organi bor. Boşi uçburçak şaklda bölib, ustki tomoni yirik qalqonçalar bilan qoplangan. Tangaçalari ustida taroqçalar bor. Dumi ostida 2 qator dum osti qalpoqçalari joylaşgan. Ayrim Ş.i. dumi uçki qismida şaqildoq böladi. Şaqildoq keyingi qirralari bilan bir-biri ustiga taxlanib turadigan muguz ğiloflardan iborat. Ş.i. tullagan sayin ğiloflar soni ortib boradi. 4 uruği, 120 turi (jumladan, 2 ta haqiqiy Ş.i.) mavjud. Şim. va Janubiy Amerika, Osiyoda tarqalgan. Özbekistonda qalqontumşuq ilon uçraydi; uning şaqildoği bölmaydi.
Ş.i. yerda, daraxtda, suv havzalari yaqinida yaşaydi. Mayda umurtqali hayvonlar bilan oziqlanadi. Tuxumdan tirik tuğadi. Ayrim turlari terisi va göşti uçun ovlanadi. Zahari tibbiyotda foydalaniladi. Bir neça turi Tabiatni muhofaza qiliş xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАҚИЛДОҚ ИЛОНЛАР, чинқироқ илонлар — заҳарли илонлар оиласи. Уз. 3,6 м гача. Бошининг 2 ёнида (кўзи билан бурун тешиклари оралиғида) иссиқ қонли ҳайвонларни масофадан сезадиган 2 та иссиқ сезувчи органи бор. Боши учбурчак шаклда бўлиб, устки томони йирик қалқончалар билан қопланган. Тангачалари устида тароқчалар бор. Думи остида 2 қатор дум ости қалпоқчалари жойлашган. Айрим Ш.и. думи учки қисмида шақилдоқ бўлади. Шақилдоқ кейинги қирралари билан бир-бири устига тахланиб турадиган мугуз ғилофлардан иборат. Ш.и. туллаган сайин ғилофлар сони ортиб боради. 4 уруғи, 120 тури (жумладан, 2 та ҳақиқий Ш.и.) мавжуд. Шим. ва Жанубий Америка, Осиёда тарқалган. Ўзбекистонда қалқонтумшуқ илон учрайди; унинг шақилдоғи бўлмайди.
Ш.и. ерда, дарахтда, сув ҳавзалари яқинида яшайди. Майда умуртқали ҳайвонлар билан озиқланади. Тухумдан тирик туғади. Айрим турлари териси ва гўшти учун овланади. Заҳари тиббиётда фойдаланилади. Бир неча тури Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқи Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.